محمد بن حسين البيهقي

1132

تاريخ بيهقى ( فارسي )

شمار پيروان سلطانم ( 8 ) - بيك روى : از يك نظر و جهت ( 9 ) - فراستد : پذيرفت ( 10 ) - معنى جمله : به آنان چيزى پيشنهاد مىكنم ( 11 ) - خيال . . . مىبندد : تصور مىكند و خيال مىكند ( 12 ) - تهمت : گمان بد ( 13 ) - قال و قيل : گفتگو - قال و قيل در عربى مصدر است نظير قول ( 14 ) - بياسايد : آسوده خاطر شود ( 15 ) - سبيل : بفتح اول و كسر دوم راه و روش ( 16 ) - مثال : بكسر اول فرمان ( 17 ) - ذكر . . . : ياد كردن آنچه در باب خطبه پيش آمد و تباهى و بلاهائى كه از بهر آن پديدار شد ( 18 ) - خالى كرد : به خلوت نشست ص 1104 ( 1 ) - اعرض . . . : از بانگ سگ روى برتاب و آن را مشنو چه هر سخن و خطابى به پاسخ نياز ندارد ( 2 ) - به غنيمت گير : مغتنم شمار ( 3 ) - تبرع : مصدر باب تفعل ، دهش كردن بىآنكه آن دهش ( عطا ) واجب باشد بر وى ، يقال فعله تبرعا يعنى كرد آن را به نظر ثواب ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا ) ( 4 ) - بازى : فريب و دغا و مزاح ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 403 شمارهء ( 6 ) ( 5 ) - كى رود : نرود ، استفهام مجازا مفيد نفى يعنى مؤثر افتد يا تأثير كند ( 6 ) - طوع : بفتح اول و سكون دوم فرمانبردارى و اطاعت ( 7 ) - تعريض : به كنايه سخن گفتن ، مصدر باب تفعيل ( 8 ) - درخواهند : درخواست كنند ( 9 ) - منت : نكويى و احسان ( 10 ) - معنى جمله : مبادا كار باجبار و الزام كشد ( 11 ) - جندى : منسوب بجند ، جند بفتح اول و سكون دوم شهرى است در تركستان شمالى بر ده منزلى خوارزم ( 12 ) - شرير : بكسر اول و تشديد دوم مكسور بسيار شر و بدكردار ؛ ياى وحدت در آخر شرير براى تكثير در وصف است ( 13 ) - طماع : بفتح اول و تشديد دوم بسيار آزمند ( 14 ) - معنى جمله : نزديك بود كه خوارزم در كار فرستادگى او از دست برود ( 15 ) - بو سهل : از كسان خوارزمشاه بوده است ( نقل از يادداشت مرحوم دكتر فياض در فهرست اسامى اشخاص ) ( 16 ) - نمود : اظهار كرد ( 17 ) - راست خواهد شد : سر و صورت خواهد گرفت يا تحقق خواهد يافت ( 18 ) - حضرت محمودى : پيشگاه محمود ، مراد شخص سلطان محمود ، پسوند ياء در آخر « محمودى » براى تفخيم است نظير همايونى و شاهنشاهى ( 19 ) - وزن : بفتح اول و سكون دوم مجازا اعتبار و قدر و قيمت ( 20 ) - تضريب : سخن چينى كردن و دشمنى انداختن ، مصدر باب تفعيل ( 21 ) - بالا داده : دامن زده و برافروخته بود ( 22 ) - پس ازين به سه سال : سه سال پس از اين ( 23 ) - دويت‌خانه : بفتح اول و كسر دوم دوات خانه كه جايى بوده است براى نگاهداشتن اسناد دولتى و فرمانها و نامه‌هاى مهم نظير بايگانى سلطنتى ( 24 ) - فاين الربح . . . : مرحوم دكتر فياض با ذكر نسخه‌بدل اين عبارت در حاشيه نوشته‌اند « هر دو صورت مغلوط و نامفهوم است » - به نظر مىرسد كه « خسران » خبر كان است و منصوب و « خسرانا » صحيح باشد و در اين صورت معنى عبارت چنين تواند بود : پس سود كجاست هرگاه كه