محمد بن حسين البيهقي

864

تاريخ بيهقى ( فارسي )

احتياط بايد كرد ( 8 ) - در روز : در همان روز و به كنايه مراد بر فور و در اندك زمان - معنى دو جمله : كار جنگ يك‌روزه انجام مىيابد ولى نمىدانيم كه فرجام كار چگونه خواهد بود ( شكست يا پيروزى ) ( 9 ) - قاضى صاعد : مراد قاضى ابو العلاء صاعد ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 706 شمارهء ( 6 ) ( 10 ) - ديدند : مصلحت ديدند ( 11 ) - محضر : بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم شهادت‌نامه ، صورت مجلس ( 12 ) - عقد كردند : منعقد كردند و به انجام رسانيدند ( 13 ) - نهاده است ( با وى ) : با او قرار گذاشته و شرط كرده است ( 14 ) - به كارى دارند : به خدمتى گمارند و مأمور كنند ( 15 ) - ان . . . : اگر خداى توانا و بزرگ خواهد ( 16 ) - چاشتگاه : هنگام چاشت يا بهره نخستين روز ، بامداد و يك حصه از چهار حصهء روز ( 17 ) - بوسهل : پرده‌دار و معتمد سباشى ( 18 ) - تركمانان سلجوقيان : تركمانان سلجوقى ، مطابقهء صفت جمع با موصوف جمع ( 19 ) - معنى جمله : گويا مقصود طرز جنگ تركمانان است كه به شكل « كراديس » يعنى دسته‌هاى متفرق جنگ مىكرده‌اند نه برسم تعبيه ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 20 ) - معنى جمله : تركمانان بيابان‌پرورده‌اند و به آن انس دارند ( 21 ) - بنده سباشى : چاكر شما سباشى ، سباشى ، عطف بيان بنده ( 22 ) - آويخت : درآويخت و جنگ كرد ( 23 ) - سامان : ترتيب و نظام و ساختن كار ( 24 ) - مايه : قوه و قدرت و بنياد و سامان ( 25 ) - جبايت : بكسر اول باج و خراج گرفتن ( 26 ) - عمال خداوند : بضم اول حاكمان پادشاه ( 27 ) - بر كار : مسلط بر امور ، صفت ، مسند ص 760 ( 1 ) - مغافصه : بضم اول ناگهان ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 165 شمارهء ( 9 ) ( 2 ) - معظم : بضم اول و سكون دوم و فتح سوم بيشترين چيزى ( 3 ) - بگسسته بودند : يعنى از جمع جدا شده و بيرون آمده بودند . . . ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ( 4 ) - مدد : بفتح اول و دوم نيروى پشتيبانى ( نيروى كمكى ) كه به يارى سپاهى فرستاده شود ( 5 ) - خوارج : بفتح اول و كسر چهارم جمع خارجى بمعنى شورش و خروج‌كننده بر ضد دولت مسلمان - معنى جمله : كار اين شورشيان جز آنست كه تصور مىشد ( 6 ) - زخم : بفتح اول و سكون دوم ضربت - يك زخم مراد ضربهء مهلك و قاطع - منوچهرى فرمايد : اگر بر جوشن دشمن زند تيغ * بيك زخمش كند دو نيمه جوشن ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا ) ( 7 ) - توقيع خداوند : صحه گذاشتن و امضاى پادشاه براى اجراى فرمان ( 8 ) - جزم : بفتح اول و سكون دوم استوار و محكم ، صفت فرمان ( 9 ) - تمام سلاح : داراى سازوبرگ تمام و مسلح كامل ، صفت مركب ( 10 ) - معنى جمله : ماهيانه و مواجب بنقد دريافت كرده‌اند ، جملهء حاليه ( 11 ) - باريك : دقيق - معنى جمله : مشكلى بسيار بزرگ و دقيق پيش آمده