اردوان تا هنگام مرگش 14 سال بود و بعضى چهارده سال و ده ماه گفته‌اند . « 1 » از هشام بن محمّد روايتى به من رسيده است كه گفت : چون اردشير براى گرفتن عراق از ايران بيرون آمد ، در عراق پاپا را بر ( ارمانيان ) و اردوان را بر ( اردوانيان ) پادشاه يافت . به گفتهء هشام ارمانيان نبطىهاى سواد و اردوانيان نبطىهاى شام بودند . اين دو براى برترى با هم مىجنگيدند . امّا هر دو ، براى جنگ با اردشير ، با هم يكى شدند و بر آن نهادند كه هر گروه جداگانه بجنگد و هر روز نوبت يكى باشد . در نوبت پاپا ، اردشير با او برنمىآمد و در نوبت اردوان او با اردشير برنمىآمد . چون اردشير چنين ديد با پاپا پيمانى بست تا دست از اردشير بدارد و او را با اردوان تنها بگذارد و پاپا به پاداش اين كار مملكت خود و آنچه در آن است براى خود نگهدارد . پس اردشير براى جنگ با اردوان فراغت يافت و او را بكشت و آنچه داشت بگرفت . پس پاپا نيز به ناچار به فرمان او درآمد . اردشير عراق را بگرفت و شاهان آن به طاعت او درآمدند و هركه از مردم عراق با او ستيزه برخاست ناگزير شد كه او را گردن نهد و خواست او را كه دلخواه او و زيان آنان باشد بپذيرد « 2 » .

--> به جهت بنيادگذارى او شاهنشاهى ايران را . به همين جهت اين روايت دينورى كه اردشير مىخواسته است با وزير خود ابرسام به مسيحيت بگرود ولى به جهت مقاومت علنى سپاهيان از اين كار منصرف شده است جائى براى تعجّب باقى مىگذارد . دينورى در داستان بهرام چوبين باز به اين قصّه برمىگردد ( اثر خفيفى از آن در شاهنامهء فردوسى نيز ديده مىشود ؛ چاپ ماكان ص 1845 شعر 20 به بعد ) . اين قصّه كه در آن اردشير را معاصر عيسى نيز دانسته‌اند ممكن است جعل مخالفان دودمان ساسانى باشد و به همين جهت ذكر اين مطلب در داستانى كه بهرام چوبين را ، كه سرسخت‌ترين مخالفان اين خاندان بوده است ، مىستايد تصادفى نيست . ( 1 ) - مدّت جنگهائى را كه اردشير پيش از سلطنت خود كرده است نمىتوان تعيين كرد . مسعودى ( ج 2 ص 161 ) آن را دوازده سال و صاحب مجمل التّواريخ سى سال گفته است . همين رقم را خوندمير در نسخهء طبرى فارسى خود ديده است ؛ فردوسى مجموع پادشاهى اردشير را چهل سال و 2 ماه گفته است . ( 2 ) - اين روايت كه مانند ديگر روايات منقول از هشام در نسخهء سپرنگر نيست داراى منشأ و خصوصيّاتى است كه كاملا با روايات پيشين فرق دارد . اين از روايات عربى و سريانى مردم حيره است كه مانند بيشتر نظائر آن بعضى از خاطرات حقيقى را با لباسى از شعر مىپوشانند . من نمىتوانم بگويم كه اين خبر بر چه اصل و پايه‌ايست . تقابل و تضادّ ميان اردوانيان و ارمانيان درست بيان نشده است ، زيرا در عين اينكه اردوانيان ممكن است پيروان اردوان باشند ، ارمانيان