تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
396
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
اين همه كه برشمرديم بجز آن چيزيست كه خداوند از راه انعام و بخشش خود از اموال پادشاهان روم در كشتىهائى كه باد به سوى ما رانده بود ، بر خواستههاى ما بيفزود و ما آن را « گنج باد آورد « 1 » » نام نهاديم . اموال ما از سال سىام پادشاهى ما تا امسال كه سال سى و هشتم پادشاهى ماست ، رو به فزونى است و آبادانى مملكت ما و امن و آسايش زيردستان ما و نيرومندى و استوارى مرزها و اطراف مملكت رو به افزايش است . اكنون مىشنويم كه تو از روى پستى به سخن نابكاران سركش كشتنى كار مىبندى و مىخواهى اين همه مال را بپراگنى و از ميان ببرى « 2 » . اكنون تو را مىآگاهانيم كه اين گنجينهها و زر و سيم جز با رنج و كوشش بسيار و جز با به خطر انداختن جانها به دست نيامده است و اين همه براى آن بوده است كه دشمنانى را كه از هر سوى اين مملكت را فروگرفتهاند و مىكوشند تا هرچه در آن است بگيرند ،
--> تا اندازهاى درست باشد و يا مبالغهآميز باشد به هر حال براى مملكتى كه به طور كلى فقير است و پادشاه آن در جنگى وحشتناك درگير شده كه مخارج آن از درآمد حاصل از غنائم و غارتهايش بيشتر بوده است غبطهانگيز نيست ؛ مخصوصا كه پس از گرد آوردن اين همه ثروت با مرگ او آن همه بر باد برود . پر كردن گنجينهها از هوا و هوسهاى قديم شاهان بزرگ مشرقزمين بوده است . در اينجا بايد به مبالغ هنگفتى كه مقدونيان در گنجخانههاى هخامنشيان يافته بودند توجه داشت . پس از آن همه چپاول كه از اين گنجها شده باز با بقاياى آن جانشينان اسكندر جنگهاى درازى توانستند راه بيندازند ، در صورتى كه اگر نيمى از اين گنجها را عاقلانه به كار مىبردند مىتوانستند راه آسيا را بر روى اين فاتح بزرگ ببندند . ( 1 ) - اين واقعه را ابن قتيبه ( ص 329 ) و مسعودى ( ج 2 ص 226 به بعد ) و فردوسى و ديگران نيز ذكر كردهاند . ابن قتيبه مىگويد كه امواج دريا كشتيها را در اسكندريه به سوى خشكى راند . مسعودى به جاى اسكندريه ، انطاكيه گفته است . در جزئيات حادثه خيلى مبالغه شده است و ترجمهء فارسى طبرى مبالغه را از حد گذرانيده است . نام اين گنج به فارسى « گنج باذآورد » است . دراپيرون Drapeyrun حدس خيلى خوبى زده است ( هراكليوس ص 109 ) : اين گنجها را هراكليوس ( هرقل ) پيش از آنكه جدّا به خسرو حمله كند به افريقا فرستاده بود و گويا خيال كرده بودند در آب غرق شده است ( نيكفوروس قسطنطينى ص 13 به بعد ) . ( 2 ) - نسخهء خطى سپرنگر و سعيد بن البطريق ( ج 2 ص 253 ) و ابن قتيبه از برانداختن ماليات بزرگى كه به فرمان شيرويه صورت گرفته بوده است سخن مىگويند ، همينطور يك مؤلف ارمنى ( ژورنال آزياتيك سال 1866 ج 1 شماره 216 ) .