تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )
370
تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )
با جانشينان عبادى و ايرانى ايشان ، بيست و دو تن بودند و به گفتهء هشام مدت پادشاهى ايشان پانصد و بيست و دو سال و هشت ماه بود « 1 » . دنبالهء سرگذشت مروزان و جانشينان او كه در يمن از جانب هرمزد و پسرش
--> به روايت ديگرى كه كمتر محل اعتماد است ( اغانى ج 14 ص 48 ) به دين اسلام گرويده بوده است . به هر حال ورود خالد به حيره بعد از تاريخى كه در متن گفته شده است اتفاق افتاده است . در آن زمان ما رؤساى متعددى مىبينيم كه از جمله يكى هم پسرى از اياس است كه شايد با آزاذبه بوده است همچنان كه پدرش اياس با نخورگان بوده است . سلطنت آل نصر با نعمان به آخر رسيده بود . در اينجا شايسته است كه به عقب برگرديم و نگاه ديگرى به اين خاندان بيندازيم . از روى روايات اعراب بدوى كه به تفصيل در اغانى و كتب ديگر موجود است ( و از حيث جزئيات پر از قصهپردازى ولى از نظر كلى داراى ارزش زيادى است ) و نيز از روى گزارش منفرد يونانيان و سريانيان چنين برمىآيد كه آل نصر نژادى خشن و زورگو بوده است . در اين روايات و گزارشها ما پيوسته حملات خونخوارانه و حبسها و قتلهاى از روى هوا و هوس مىبينيم . البته خاندانى كه از هر جانب يعنى از جانب روميان و يا پادشاهان عرب دستنشاندهء ايشان و از جانب اعراب بدوى و حتى از جانب فرمانروايان خود ، در معرض خطر و خصومت بوده است و در نظر رعاياى مسيحى خود به ندرت محبوب بوده است نمىتوانسته است رفتار ديگرى غير از زورگوئى و در بعضى موارد غير از دوروئى و نفاق داشته باشد . خاندان عربى منتفج در زمان ما كه آخرين رئيس ايشان پاشاى بغدادى است شباهت بسيارى با خاندان آل نصر دارد ( رجوع شود به وصف سوسن Socin در ZDMG ج 24 ص 472 به بعد ) . اين شباهت از هر دو طرف در جنبههاى انحطاط و ضعف است . اين مطلب تقريبا معنىدار و رمزوار مىنمايد كه آخرين فرد اين خاندان سلطنتى بتپرست و وحشى راهبهء پيرى بوده است كه دختر نعمان بوده و در يكى از ديرهاى حيره ديده شده است و به روايتى دو تن بودهاند ( مسعودى ج 3 ص 209 به بعد و نويسندگان ديگر ) . ( 1 ) - او اوس بن قلّام و اياس و ديگران را از جملهء عباد محسوب داشته است . حاصل جمع يكايك ادوار حكومت اين خاندان فقط 521 سال مىشود نه 522 سال و هشت ماه . خلاء يك سال ديگر را حكومت سهرب پر مىكند و مىماند هشت ماه ديگر . آنچه در نسخهء خطى كتاب حمزه ( نه در چاپ گوتوالد ) ذكر شده است جمع رقم مذكور را به طور كامل به دست مىدهد . به موجب گفتهء حمزه ششمين امير اين خاندان ، نعمان بن امرؤ القيس ، سى سال حكومت كرده است در صورتى كه طبرى آن را 29 سال و چهار ماه گفته است . ( در كتاب حمزه حكومت اياس بن قبيصه را بايد 9 سال حساب كرد نه هفت سال كه در نسخ خطى آمده است ) . دربارهء اين ارقام و تطبيقات جاى سخن زياد است ولى در اينجا ما با قسمت كوچكى از مطالب تاريخى محض سروكار داريم .