خداوند هركه را بخواهد يارى دهد زيرا او توانا و مهربانست . اين نويد خداست و او از نويدى كه داده است سربازنزند ، امّا بيشتر مردمان نمىدانند . » اكنون ياد كنيم كسانى را كه اين سخن گفته‌اند : قاسم بن الحسن مرا از حسين و او از حجّاج و او از ابو بكر بن عبد اللّه و او از عكرمه « 1 » چنين آورد كه روميان و ايرانيان در نزديكترين سرزمين با هم به جنگ برخاستند . اين نزديكترين زمين همان أذرعات « 2 » است و در آنجا به هم برخوردند و روميان شكست يافتند . چون اين سخن در مكّه به پيغمبر و ياران او ( پيش از هجرت ) رسيد بر ايشان گران آمد زيرا پيغمبر نمىخواست كه مجوسان بىكتاب بر روميان اهل كتاب پيروز شوند . كافران مكّه شادمان شدند و زبان به طعن گشودند و پيش ياران پيغمبر رفتند و گفتند : « شما و ترسايان اهل كتاب هستيد و ما امّى هستيم و كتاب نداريم . برادران ايرانى ما بر برادران اهل كتاب شما پيروز شدند و اگر شما با ما بجنگيد ما نيز بر شما پيروز خواهيم شد « 3 » . » پس خداوند آيات « الم غُلِبَتِ الرُّومُ » را تا « وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ » بفرستاد . آنگاه ابو بكر صدّيق پيش كافران رفت و گفت : « شما از اينكه برادران شما بر برادران ما پيروز شدند شادمان شديد ؟ شادمان مباشيد خداوند شما را شاد و خرّم مكناد ! به خدا كه روميان بر ايرانيان پيروز خواهند شد زيرا پيغمبر ما ، ما را از آن خبر داد . » ابىّ بن خلف جمحى « 4 » روى به او كرد و گفت : « اى

--> ( 1 ) - اين شخص اخير يكى از مراجع مهمّ تفسير قرآن است ( متوفى در حدود 725 م ) . ( 2 ) - اذرعات همان اذرعى مذكور در كتاب مقدّس است و يكى از مهم‌ترين مواضع مملكت حوران بوده است ( واقع در جنوب دمشق و مشرق درياچهء جليله ) . جنگهاى آنجا در 613 و يا 614 م . بايد اتفاق افتاده باشد يعنى در فاصلهء ميان فتح دمشق و تصرّف جليله و بيت المقدس . در اين ناحيه عرب‌ها و در زير حكم امراى نيمه مستقلّ عربى ساكن بودند . ( 3 ) - مسلّم است كه محمّد ( ص ) در آن هنگام خود را دوست مسيحيان حسّ مىكرده است . امّا مكيّان نمىتوانستند با ايرانيان چنين پيوندى داشته باشند منتهى محمّد ( ص ) را به علّت شكست دوستانش طعنه مىزدند . در آن وقت مكّيان تصوّر نمىكردند كه با محمّد ( ص ) در جنگ خواهند بود . ( 4 ) - يكى از مكّيان معتبر .