خواننده براى درك اين استعاره‌هاى بعيد دچار سردرگمى مىشود مخصوصا هنگامىكه آنها ناآشنا بوده باشند و فقط بر پايه‌اى سست و بلهوسانه ريخته شده باشند مثل اشعار شعراى متأخر اين سبك همچون شوكت بخارائى ( متوفى 1107 / 1696 ) ناصر على سرهندى ( متوفى 1108 / 1697 ) و بالاتر از همه بيدل شاعر بسيار متخيل و خيال‌بند ، احساسگرا ولى پيچيده‌گو و غيرقابل دسترس كه خيالپردازيها و توانايى شگفت او در شكار تناظرات دور از ذهن ، خواننده را در عالمى از بهت و حيرت و گنگى فرو مىبرد . اين شگردها « 1 » و تمهيدات عليرغم تنوعشان ، مىتواند به يك يا دو فن اساسى تبديل شود : يعنى يافتن رابطه جديد و غيرمنتظره بين افكار ناوابسته و سازماندهى معانى وابسته كلمات ، تصورات و صورخيال . هر دوى اينها در تحليل نهايى تحت يك قوه واحد قرار مىگيرند يعنى درك دريافت روابط غيرمشترك . از آنجا كه اينها بسيار ظريف و دقيق و يا بسيار مبتكرانه و خلاق هستند ، رهيابى بدانها و معانى آنها دشوار است . همين جنبه متفكرانهء اين « مكتب ايماژيست » شعر فارسى است كه قابليت عظيم آن‌را پىنهاده و ضمنا مايه هلاكت آن شده است . ارزيابى جديد شعر اين دوره را عموما شعر منحط ناميده‌اند و اصطلاح « سبك هندى » را نوعى اصطلاح موهن ملايم برشمرده‌اند « 2 » . نخستين افرادى كه اين نظريه را پيدا كردند ، اعضاى گروه اصفهانى بودند كه نهضت بازگشت ادبى را پديد آوردند . نظر لطفعلى آذر در شرحى بر صائب بهترين شاعر عصر صفوى در تذكره معروف او نشاندهنده جهتگيريها و عقايد اين گروه است . وى مىنويسد كه « از آغاز سخن‌گسترى ايشان طرق خيالات متينهء متقدمين مسدود و قواعد مسلمه استادان سابقه مفقود و مراتب سخنورى » به صائب « كه مبدع طريقه جريده ناپسنديده بود » ختم شد . آذر نوآورى صائب را بىاساس شمرده و اذعان داشته كه با زحمت زياد توانسته بعضى از اشعار او را انتخاب كند « 3 » . رضا قليخان هدايت ( متوفى 1288 / 1871 ) محقق ، مورخ و تذكره‌پرداز معروف دوره قاجار شديدترين حملات را به سبك دوره صفوى روا داشته است . او در مجمع الفصحاء ، تذكره معروف فارسى دوره قاجار كه انعكاسى از جهتگيرى قصيده‌سرايان اين دوره است ، مىنويسد :

--> ( 1 ) - درباره نمونه‌هاى بيشتر رجوع كند به بررسى نگارنده ، « ادبيات صفوى » ، صص 36 - 229 . ( 2 ) - درباره نظريات بعضى از مورخان جديد غربى نگاه كنيد به : همان ، صص 217 - 227 . ( 3 ) - به سبب اختلاف نسخ آتشكده آذر دو نوع متن از اين عبارات موجود است ، صص 5 - 124 ، 127 .