شعر عرفانى جنبه ديگر شعر اين دوره درآميختگى آن با عقايد و صورخيال عرفانى بود . عطار ، رومى ، عراقى ، شبسترى و اوحدى ، جملگى از سده سيزدهم ، عقايد و انديشه‌هاى عرفانى را وارد شعر كردند و مخزن الاسرار نظامى و بوستان سعدى هم نمونه‌هايى از اشعار تعليمى با صبغه صوفيانه و مواعظ عارفانه است . گسترش تصوف در دوره تيموريان هم ادامه يافت و ثروتمندان و قدرتمندان به حمايت از پيران صوفى و خانقاههاى آنها كه درهمه‌جا وجود داشتند ، برخاستند . بعضى از شاعران اين دوره از صوفيان سرشناس روزگار بودند . شعر عرفانى سده‌هاى چهارده و پانزده اشعارى را كه كاملا به افكار و آراى صوفيانه پرداخته و انديشه صوفيانه در آنها مجسم‌شده و نيز اشعارى را كه تفاسير عرفانى را درپى دارند ، در شمول خود دارد . اشعار صوفيانه بيشتر در ديوان شعرايى چون شمس مغربى ، كمال خجندى و در سده پانزدهم نعمت اللّه ولى و قاسم انوار ( متوفى 837 / 1433 ) مشاهده مىشود كه جملگى آنها در طريقتهاى صوفيانه پايگاههاى متنفذ و رهبرانه داشتند . غزليات صوفيانه آنها سرشار از مفاهيم تجريدى ، خشك و پيچيده در لفافه اصطلاحات فنى صوفيانه است . مهمترين مضمون اين اشعار و شايد هم تنها مضمون آنها وحدت وجود و عقايد ناشى از آن است كه در قالب ابهام و ايهام ريخته شده است . آنها صحبت از تجلى وحدت در كثرت جهان مادى ، دارند از اينكه وجود بر ماهيت سبق دارد و از وحدت اساسى همه مخلوقات در عين جلوه‌هاى گوناگون و مخصوصا اتحاد تضادهايى چون عاشق و معشوق ، عابد و معبود ، پنهان و پيدا ، حامد و محمود ، مست و هوشيار ، موسى و فرعون ، ذره و آفتاب و غيره سخن مىرانند . بعضى از اين نوع غزليات لحن زاهدانه گرفته و شطحيات عرفا را در ذهن متبادر مىسازد « 1 » . اين غزليات جذاب و سكرآور است ولى معانى آنها را به سادگى و دست‌كم از طريق وزن جاندار آنها نمىتوان دريافت . غزليات « عرفانى » افراد معمولى ، انديشه‌هاى صوفيانه را در قالب زبانى عاشقانه تصويركرده و يا اشعار عاشقانه‌اى هستند كه شاعر در آن ابياتى را بطور مستقيم و يا غيرمستقيم در باب احساسات عرفانى سروده است « 2 » . از همين دوره است كه تفسير عرفانى اشعار غنائى ذهن منتقدان را به خود واداشت « 3 » و مردم در

--> ( 1 ) - لبريخته‌هايى در يك حالت جذبه و متمايل به كفر همچون خداپندارى انسان و يا كوس انا الحق زدن . ( 2 ) - يار شاطر ، شعر فارسى ، صص 162 به بعد ، مثلا انواع اشعار عرفانى . ( 3 ) - ملا محسن فيض ، يكى از علماى متعصب اخبارى ، رساله‌اى به‌نام گلزار قدس دارد كه در آن مفاهيم و معانى عرفانى صورخيال غزليات خود را شرح داده است : نگاه كنيد به ديوان او ( تهران ، بدون تاريخ [ 1960 م . ] ) ، صص 11 ، 18 به بعد .