دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

511

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

25 ، 26 ، 27 ) . شماره‌هاى 23 و 24 متعلق به تصاوير ليلى و مجنون است كه در سال 972 / 1565 در هرات كتابت شده است ؛ شماره 9 از نگاره‌هاى سلامان و ابسال است كه در سال 968 / 1561 اجرا شده ؛ درحاليكه يوسف و زليخا ( شماره‌هاى 12 - 7 ) در سال 964 / 1557 در مشهد توليد شده است . براى مقايسه با گروه اخير ، هشت نگاره از گرشاسپ‌نامه ( كتابخانه بريتانيا ، نسخ شرقى 12985 ) به تاريخ 981 / 1573 از قزوين موجود است « 1 » كه سه‌تا از آنها را مظفر على ، صادقى بيك و زين العابدين ، استادان كتابخانه سلطنتى شاه طهماسپ و بعدها شاه عباس امضاء كرده‌اند . ولى اينها از نظر طراحى محكم و تازه و از حيث سازمانبندى منسجم هستند . اگر بتوان طبقه‌بندى دوگانه سچوكين را پيگيرى كرد ، نگاره‌هاى طبقه دوم بسيار ساده‌نگر با عطف توجه به نقاشى پيكره‌اى هستند ، خصوصيتى كه محمدى در طراحى مليح و غيرقابل مقايسه خود در سال 1578 م . بكاربرد . نگاره « نخستين ديدار مجنون و ليلى » ( هفت اورنگ ، برگ 231 ) « 2 » را مىتوان با صحنه شيردوشى پسزمينه و « صحنه روستائى » نسخه لوور از محمدى و گاوهاى شخم‌زن مقايسه كرد « 3 » . در گروه نخستين تعدادى از پيكره‌ها در يك فضاى باز نقش غنى متناقضى دارند كه از ويژگيهاى نسخه نظامى سالهاى 43 - 1539 م . است و از حيث جزئيات نيز تا حدود زيادى وامدار آن هستند . گروه دوم از نظر سبك با نگاره‌هاى پراكنده نسخه شاهنامه « 4 » كه منسوب به نقدى ، سياووش ، صادقى و زين العابدين از نقاشان بنام دربارى هستند چندان بيگانه نيستند . قاضى احمد همه اين نقاشان را به‌جز نقدى از نسل قبل از خود ذكر كرده است « 5 » ؛ درحاليكه اسكندر منشى ، زين العابدين ، نقدى و صادقىبيك را از نقاشان كتابخانه شاه اسماعيل دوم مىنويسد . در واقع سياووش غلام خانه‌زاد شاه طهماسپ ، غلام گرجى دربارى و مثل صادقى شاگرد مظفر على بود كه هنوز در سال 1573 م . در قزوين مىزيست و لذا بر گروه رهبرى داشت . از آنجا كه شاه اسماعيل دوم اين گروه از هنرمندان را براى نخستين‌بار دور هم گرد آورده بود ، ازاين‌رو

--> ( 1 ) - BMQ ، جلد 31 ( 7 - 1966 م . ) ، صص 31 - 27 ؛ رابينسون . Persian Miniature Painting ، شماره 48 ، صص 4 - 22 . ( 2 ) - ولش ، نقاشى ايران ، تصوير 45 ، تصويرى از ليلى و مجنون استنساخ شده در هرات ( 972 / 1565 ) . ( 3 ) - رابينسون ، Drawings of Masters ، تصوير 40 . كونل ، Taf , Persische Miniaturmalerei ، ص 34 . ( 4 ) - كاتالوگ كتابخانه چستربيتى ، جلد 3 ، شماره 256 . مارتو و وىور ، جلد 2 ، تصاوير CIII - CIV . رابينسون ، نقاشى نگارگرى ايران ، شماره 56 ، تصوير 28 . ولش Artists of the Shah ، تصاوير 16 - 14 ، 66 - 58 و تصاوير رنگى 1 ، 2 ، 5 ، 16 - 14 : اين كتاب حاوى گزارش مفصل همراه با كتابشناسى در صص 1 - 20 است . گزارش مختصرى هم در رابينسون « نسخه شاهنامه از آن اسماعيل دوم » در مجله Iran جلد 14 ( 1976 م . ) ، صص 8 - 1 . ( 5 ) - قاضى احمد ، صص 187 ، 191 .