هماهنگى بنا با جفت‌وجور شدن تأكيدهاى معمارى و تزيينى حاصل مىشود . اين توجه قبلا در طرحهاى قالىگون افقى ازاره كاشىكارى شده ، ظاهر شده بود . ساقه مدور گنبد ( مسجد شيخ لطف اللّه ) بر روى هشت قوس غول‌پيكر سوار شده است . كناره‌هاى هر قوسى با زنجيره مفتولى فيروزه‌اى و به شفافيت برق مرزبندى شده و همچنين در كناره‌هاى آنها نوار دو رديفى پهنى از كتيبه‌ها قرار گرفته كه با رنگ سفيد خيره‌كننده در يك زمينه نيلىرنگ اجرا گرديده است . دو نوار ديگر هم در حواشى فوقانى و تحتانى زهبند آمده و با سىودو قاببند مقوّس پر شده است . اينها به تناوب كاذب هستند و با شبكه‌هاى اسليمى براى عبور نور خورشيد دمساز شده‌اند . سطح كامل گنبد با شبكه‌اى از لوزيهاى مستدير پوشيده شده كه با آجرهاى ساده اجرا گشته و هرچه به نوك گنبد نزديك‌تر شده اندازه آنها كاهش پيدا كرده است و همين امر تغيير شكل سنجيده‌اى از پرسپكتيو بوجود آورده و آن‌را بلندتر جلوه داده است . هر لوزى حاوى طراحى بر روى كاشيها است . اين الگو و نقش بديع را بايد بر اثر تبديل سنجيده پيچيدگى پيكرتراشانه طاق مقرنس به دوبعدى دانست . با اينهمه تأكيدهاى سايه روشن كاشيكارى طورى تعبيه شده كه يك رشته از دواير همركز را بوجود آورده و همنوا با مضمون اصلى ، شبكه لوزيها شده است - يعنى يك غيرممكن ظريف در يك طاق مقرنس . يك طرح سفيد و مسلطى از طلوع آفتاب با مليله‌اى از اسليمىهاى آبى بر بلنداى گنبد حاكم است گويى كه خورشيد بر گنبد مينا جاى گرفته است . بر نقوش اين اندرونى نوعى هماهنگى عالى مسلط است و تعدادى از آنها طورى طرح‌افكنىشده تا بسته به فاصله نگرنده از آن به انحاء مختلف خوانده شود . جزئيات در يك تمركز دقيق فرورفته و يا در يك نقش بزرگتر محو گرديده است . در نقشه‌نما هم‌چنين هماهنگى و توازن حاكم است . نقشه‌نما از انباشتگى طاقهاى ريزى كه از ويژگيهاى نقطه انتقال آثار تيمورى و تعداد گنبد آن دوره بود ، فراتر رفته است . اصل زيربخش‌هاى متوالى موجب نوعى همگونسازى و ساده‌گردانى شده تا آنجا كه نقشه‌نما در سطوح صاف بزرگ - قوسها ، ساقه گنبد ، گنبد - كه كردوكار آنها در ذهن نگرنده مىنشيند ، مستحيل گرديده است . ظرف زمانى اين تزيين را دو كتيبه مشخص مىسازد : يكى در پايه گنبد به تاريخ 1025 / 1616 و ديگرى در محراب با امضاى سازندهء ( بنّا ) آن محمد رضا بن حسين كه به تاريخ 1028 / 1619 است . خود سردر داراى دو كتيبه است يكى از آن سال 1011 / 3 - 1602 و ديگرى به تاريخ 1012 / 4 - 1603 ؛ دومى را على رضا عباسى امضاء كرده است « 1 » .

--> ( 1 ) - گدار ، « اصفهان » ، صص 9 - 96 ؛ پوپ در SPA ، صص 91 - 1189 ، 10 - 1209 ، تصاوير 485 - a 481 ؛ هنرفر ، گنجينه ، صص 15 - 401 ؛ ر . بايرون ، The Road to Oxiana ( لندن ، 1950 م . ) ، صص 8 - 176 .