كند و بدين‌ترتيب تقارن محورى را نگهدارد و همين امر اقتباس نظام دقيق‌ترى از تناسب و توازن را پيش بكشد . درواقع طولى كه بالاخره براى ميدان در نظر گرفته شد تحت‌تأثير علاقه براى ايجاد مسجد و كاخى در آن بود كه در يك سوم راه پائينى جوانب دراز ميدان قرار گرفته‌اند و ميدان ، اشراف منشانه و چشمگيرانه از ورودى قيصريه وارد دنياى تجارت مىشد « 1 » . مدخل اصلى در پشت بغليهاى كاشىدار خود داراى سنگ تاج رمزى است كه اصفهان براساس تأثيرات نجومى مندرج در آن برپا شده است . در همين مجموعه در ورودى ، فرسكوهاى محوشده‌اى وجود دارد كه جنگهاى شاه عباس را با ازبكان نشان مىدهد . در بالاخانه‌هاى بلند آن نقاره‌خانه قرارگرفته كه عده‌اى نقاره‌زن و شيپورزن هرروز ، هنگاميكه شاه در اقامتگاه خويش بود ، كوس و طبل و كرنا مىنواختند . بازار طاقدار كه به مدخل اصلى بازمىشد از زيباترين نمونه‌هاى بازار دوره صفوى بود كه از سال 1029 / 20 - 1619 به بعد ساخته شد ، گواينكه طرح‌ريزى آن دو دهه قبل صورت گرفته بود ؛ نقطه اوج اين بازار يك چهارسوى گنبدى بزرگ بود كه در بازارهاى ديگر ايام بعد نيز برپا مىشد ( به بازار كاشان و قم رجوع شود ) . در سمت غرب ميدان ، عالىقاپو است كه سابقا رو به باغات سلطنتى بود . شكل عالىقاپو مستطيلى است با حدود 33 متر ارتفاع ، و كوتاه‌تر از يك مكعب و در جلو آن رواق پهنى است كه بر بالاى آن تالار ستوندارى قرار گرفته است . به نظر خرده‌گيران محل اتصال ورودى سرپوشيده و كاخ ، نابهنجار و بىمعنى است . چون در اينجا جزء اصلى طرح فراموش شده است ؛ چرا كه بنا رو به روى ميدان قرار گرفته است . اين امر الزاما معمارى سردر و نماى پيشين است . اين قسمت به باغات شخصى ديواربندىشده اتكا دارد و طورى طراحى نشده كه از عقب ديده شود . به‌علاوه ، كردوكار آن شكل اصلى آن‌را تحت‌تأثير قرار داده است . اين عمارت مثل ساختمان ادارى امروزى با اتاقهاى كوچكى مزين شده است . ضرورت روشن‌سازى و تهويه آنها پنجره‌بنديهاى زيادى را در سردرهاى جانبى ايجاد كرده ، ولى پنجره‌هايى كه مشرف بر حرم دربار است از آغاز بسته بوده است . هريك از طبقات چهارگانه دست‌كم به يك دهانه عميق بازمىشود . پشت بغليهاى سفالى و نرده‌هاى هندسى پنجره كار مفصل‌بندى پنجره‌هاى چندقوسى و طاقچه‌ها را متنوع كرده است . ليكن درعين‌حال‌كه بناى اصلى با شش پلكان ، از عقب بسيار ثقيل و سترگ به نظر مىآيد ، سردر اصلى را تالار ستوندار ، دلباز و غيرواقعى كرده است . در تلفيق و تركيب

--> ( 1 ) - گدار ، « اصفهان » ، صص 6 - 103 ؛ هنرفر ، « گنجينه » ، صص 401 - 395 ؛ همان نويسنده ، « ميدان نقش جهان اصفهان » هنر و مردم ، شماره مخصوص ( ژوئيه 1971 م . ) ، صص 28 - 2 . گالديرى و اوراتسى ، Progetto di sistemazione del maydan - i sah ( رم ، 1969 م . ) ؛ گالديرى ، « دو مقطع بناسازى » .