فصل نهم معمارى ايران در دورهء صفويان « ( * ) » از عمارات دوران صفوى در مقايسه با ابنيه دورانهاى ديگر ايران ، تعدادى زياد باقىمانده است . با اينهمه معمارى دوران صفوى نسبت به معمارى ادوار سلجوقى ، ايلخانى و تيمورى كاملا شناخته نشده است . چند عامل به تعيين اين تناقض كمك مىكند . يك عامل ، عامل پيش‌پاافتاده تعصب و پيشداورى است . عمارات زيباى دوران صفوى پيوسته تحسين بىچون‌وچرا درپى داشته ، ازاينرو به سادگى در زمره طبقه‌بندى ناخوشايند جذابيت‌هاى توريستى قرارگرفته و به همين دليل تعدادى از آنها به صورت جدى ارزيابى مفصل و محققانه نشده است . از طرف ديگر ، مىتوان مستندات ناقص و ناكامى معمارى صفوى را نيز ذكر كرد : يعنى كمبود نسبى تك‌نگاريها ، طراحيها و رسالات فنى در اين زمينه به جستارهاى عموما شتابزده انجاميده است . يك عامل مهم ديگر ، بىحفاظى و در دسترس همگان بودن معدودى از عمارات مهم اصفهان است و اين امكان دسترسى بدانها باعث‌شده كه در مقايسه با آثار غيرقابل دسترس اردبيل ، ماهان ، كرمان و مشهد بطور غيرمنصفانه ناشناخته باقى بمانند . معنى اين غفلت متناقض از آثار خلاقه و غنى اين دوره ، در اينست كه اصطلاح « صفوى » به منظور كاربرد آن در زمينه معمارى چندان وافى به مقصود نيست . هنوز نمىتوان نوع خاصى از پلان كف ، سازمانبندى فضائى ، تركيب‌بندى نماى پيشين ، مقرنس ، نيمرخهاى قوسى و يا طاقبندى را بدان اطلاق كرد ، گواينكه در زمينه كاشيكارى ، اينها مفاهيم همگانى است . يكى از اهداف اين

--> * در اينجا از ديويدگاى ، دكتر كريم يوسف جمالى ، برنارد اوكين و داگلاس پيكت به سبب مطالعه اين فصل از كتاب و ارائه نظريات راهگشا نهايت تشكر را دارم و نيز از ياريهاى دكتر رونالد فريه در تهيه تصاوير تشكر مىكنم .