رفته است ( عكس 9 ) . درهمرفتگى بخشها كه از قاليهاى نگاره‌هاى بهزاد معلوم است در يك قالى ديگر محفوظ در موزه متروپوليتن تكرار شده كه داراى ترنج‌هاى درهم‌تافته است و در جفتى ديگر از قاليهاى « لهستانى » همان مجموعه هم آمده است « 1 » . قالى نخستين از حيث رنگ‌آميزى شبيه قاليهاى گلدانى است و نمىتواند متعلق به اين دوره باشد ( همچون نمونه نخستين ما ) بلكه مثل يك جفت قالى « لهستانى » به آغاز سده هفدهم تعلق دارد . تفاوت اساسى آنها در اين است كه نقشمايه پركننده پيچكهاى مارپيچ در نمونه‌هاى بعدى طورى تنظيم نشده كه مناسب زمينه‌هاى خاص باشد بلكه رويهم قرار گرفته است . تقسيم سطح قالى به بخشهاى لوزى مانند و متشكل از پيچكها و برگهاى نوك‌تيز از ويژگيهاى عمومى قاليهاى گلدانى بود . به غير از قاليهائى كه با نقوش مشابه و همساز در ادوار متفاوت توليد شده‌اند ، چندين جفت مشابه از آنها نيز وجود دارد كه از نظر اقتباس از تصاوير يكديگر شبيه هم هستند . حداقل بعضى از اينها بايد جفتى توليد شده باشند . يك جفت از اين قاليها از روى نگاره سال 1540 م . ميرعلى تبريزى اجرا شده است « 2 » . مخصوصا قاليهاى به‌اصطلاح « لهستانى » به صورت جفت باقىمانده‌اند . قاليهاى تصويرشده در عكسهاى 4 و 6 نيز قاليهاى دقيقا مشابه هم هستند و مىتوان آنها را سرى كاملى از نمونه‌هاى ديگر برشمرد . بازنمايى پيكره‌ها تأثيرپذيرى از نقاشيهاى نگاره‌ها را نشان مىدهد . نقشمايه رمزدار و نمادين اژدها و ققنوس ، درنا ، چئىلين ، نوارهاى قنديلى و گروه پرندگان همه داراى خاستگاه و منشأ چينى هستند . اينها قبلا از عناصر رايج كتاب‌آرايى دوره تيمورى بودند كه از طريق نگاره‌هاى تيمورى و صفوى در قاليها و پارچه‌ها راه پيدا كردند . توليد قاليهاى طرح آدمكى در زمان سلطنت شاه طهماسپ در سده شانزدهم به اوج تحول خود رسيد . زيباترين نمونه قالى ابريشمى طرح شكارگاه بود با بافت عجيب 12000 گره در هر دسىمتر مربع ، اين قالى كه پيشتر در اختيار سلسله هابسبورگ بود حال در موزه " Osterreichisches Museum Fur angewande Kunst " ، وينه محفوظ است ( عكس 13 ) . چون طرح ترنج رسمى قاليهاى قرن شانزدهم در سده هفدهم كاملا محو شده بود ، لذا در اين دوره قاليهائى كه بر مدار نگاره‌ها توليد مىشدند ، اهميت خود را از دست دادند و چند تخته از آنها را با توجه به محو اين طرح ، نمىتوان به قرن شانزدهم نسبت داد و اينها منشعب از قاليهاى اوايل دوره صفوى هستند .

--> ( 1 ) - SPA ، لوحه 1223 . ديماند ، Handbook ؛ ص 379 ، شماره 249 . ( 2 ) - گروبه " World of Islam " ، ص 127 .