دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

292

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

گرفته بود . پس از گذشت سه سال به انگلستان برگشت و دريافت كه به دليل غيبت طولانى و ارائه ندادن سخنرانى از مقام پروفسورى كالج گريشام محروم شده است . معهذا ، در سال 1643 م . كرسى نجوم ساويلى را در آكسفورد اشغال كرد و در آنجا به تدريس يافته‌هاى شرقى خود پرداخت . گريوز طبق اشاره جان وارد ( John Ward ) از جداول سمرقند ، پنج نسخه فارسى گردآورده بود كه آنها را به زبان لاتين ترجمه كرد و نسخه نهايى تجديدنظرشده‌اش را نزد اسقف اعظم آشر به وديعه گذاشت . « اما آقاى تامس هايد از كالج كوئين در آكسفورد چيزى از اين قضيه نمىدانست ، ازاينرو نسخه‌هاى جديدى از آنها تهيه كرد و آنها را با متن اصلى و شرحى عالمانه در سال 1665 م . در آكسفورد در قطع خشتى منتشر ساخت « 1 » . » گريوز درحاليكه از استادى آكسفورد معزول و خانه‌اش غارت شده بود ( بوسيله بازرسان پارلمان در سال 1648 م . ) سرانجام به لندن برگشت تا از راه نويسندگى ارتزاق كند و در سال 1652 م . در پنجاه سالگى در آنجا درگذشت . در اين زمان با عطف نظر به نامه‌اى كه پىيتر ودلاواله سياح ايتاليائى ( كه ساليانى را در ايران گذراند ) در سال 1624 م . به يك نفر ايرانى به‌نام زين الدين لارى نوشته ، به مسأله نقل و انتقال از غرب به شرق توجهى درخور مىكنيم . در اين نامه نظام تيكوبراهه از جهان و اكتشافاتى كه بوسيله تلسكوپ گاليله انجام گرفته و نيز اهميت آن اشاره شد ؛ اين اهميت آن مايه بوده كه اخيرا دكتر آيدين سايلى مقاله‌اى درباره آن با عنوان « نسخه خطى فارسى اوايل سده هفدهم درباره نظام كيهانى تيكوبراهه » نوشته است . علوم رياضى دوره صفوى ايران مثل علوم چهارگانه مسيحيت عصر قرون وسطى با تنه‌اى از علوم عمومى درهم تنيده شده بود . درحاليكه پيوستگى با شرق دور از طريق زبان سنسكريت صورت مىگرفت ، با غرب نيز زبان تركى به كار گرفته مىشد . طبق المناطق « 2 » يكى از تدابير محاسبه سياره‌اى بود كه بوسيله جمشيد غياث الدين كاشى ( متوفى 832 / 1429 ) اختراع شد ( در ايام تيموريان ) و ابزار مشابهى را كه در يكى از رسالات اوايل سده دهم / شانزدهم و اهداشده به سلطان بايزيد دوم تشريح شده ، تحت‌تأثير قرار داد . اين را هم بايد يادآورى كرد كه يكى از همقطاران كاشانى در رصدخانه سمرقند يعنى على بن محمد قوشچى به استانبول سفر كرد و در آنجا مقيم شد . بدينسان تأثيرات منجمان و رياضىدانان سمرقند ، به ناچار و به روا ، درهمه‌جا

--> ( 1 ) - وارد ، ص 149 . ( 2 ) - نگاه كنيد به كندى : " Afifteenth - Century Planetary Computer " .