دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
286
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
سرانجام به انگلستان رفت و در آنجا جواهرساز و زرگر دربار چارلز دوم شد و در سال 1681 م . به مقام شواليهگرى رسيد و يك سال بعد به عضويت انجمن سلطنتى درآمد . شاردن مىگويد كه ايرانيان « آمادگى كامل به يادگيرى علوم دارند و به صناعت فكرى و مكانيكى ميلى وافر نشان مىدهند . . . » اخترشناسى و اخترگويى در بين آنها رواج دارد مخصوصا از نجوم براى پيشگويى آينده بهره مىگيرند . در اصفهان پايتخت صفويان منجمان چندى وجود دارند و « معروفترين آنها از اهالى خراسانند يعنى از شهر كوچك گناباد و يكى از خانوادههاى اين شهر در هيأت و نجوم شهره هستند . » شاه منجمان دربار خويش را فقط از گناباد انتخاب مىكند چون در آنجا مدرسهاى وجود دارد كه منجمان سرتاسر ايران را تربيت مىكند . در اين منطقه بلخ و سغد باستان قرار دارد كه در بين رودخانههاى سيحون و جيحون است و هوائى پاك ، خشك و آرام دارد و برجستهترين منجمان ايران به مدت ششصد سال در اين نواحى شكوفا شدهاند . « 1 » شاردن همچنين فصلى با عنوان « درختان ، گياهان و داروهاى ايران » دارد چون ايران موطن اصلى داروهاى طبيعى و براى آنها كاملا مناسب است « 2 » ، و داستان سرگرمكنندهاى از رقابت منجمان و طبيبان دربارى ارائه مىدهد « 3 » : « منجمان مقتدر و متنفذ ، ثروتمند و عزيزند و مدام به طبيبان سخت حسادت مىورزند تا كه قبول افتد و چه در نظر آيد . فىالمثل پزشكان در تداوى بيماران برحسب عوارض و علايم امراض و خصوصيات مشهود مرض اقدام مىكنند و داروهاى موجود در فن پزشكى را تجويز مىنمايند . درصورتيكه منجمان با اين اقدامات مخالفت مىورزند و عقيده دارند كه گردش چرخ و كواكب را بايد نگريست و معلوم كرد كه آيا مراجعه به پزشك و تداوى سعد است يا نحس و اقدام به درمان عاقبت خوب خواهد داشت يا نه . » شاردن منابع اصلى و شناخته شده علوم را در ايران ذكر مىكند كه از شهرت معتنابهى برخوردارند اين منابع از آن بطلميوس در زمينه نجوم و رياضيات ، و اقليدس ، آرشميدس ، تئودوسيوس ، اتوليكوس ، منهلائوس و آپولونيوس در قلمرو رياضيات ، و بقراط و جالينوس در حيطه طب بود ؛ درخصوص نجوم ، دانشمندان نامآورى همچون ابو الحسن عبد الرحمن بن
--> ( 1 ) - شاردن ، جلد 4 ، ص 211 . ( 2 ) - همان ، جلد 3 ، ص 298 ( ترجمه به انگليسى از للويد ، جلد 2 ، ص 37 ) ( 3 ) - شاردن ، جلد 4 ، ص 355 .