دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

258

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

بود ، ولى تجار فرانسوى براى ورود به تجارت جديد كه الگوى كهن را به مخاطره مىانداخت ، انگيزه‌اى نداشتند . چون بيشتر ارمنيانى كه درگير اين تجارت بودند در مقايسه با تجارتشان از طريق درياى مديترانه و يا بعدها در اواخر سده هفدهم ، از طريق روسيه ، علاقه چندانى به اين راهها نداشتند . اهميت پرتقاليان در تجارت ايران پس از طرد آنها از هرمز به دست فراموشى سپرده شد . آلبوكرك معتقد بود كه « به عقيده من شهر هرمز مهمتر از هر شهر ديگرى است . » تجار انگليسى معتقد بودند كه پرتقاليها به سبب ادويه است كه « جزيره هرمز را مستحكم كرده‌اند و اين جزيره نسبت به ساير نواحى تجارى شرقى سود بيشترى عايد آنها مىكند . » بندر كنگ نزديك بندر عباس كه امامقلى خان در اختيار آنها گذاشت فقط سايهء شكوه گذشته آنها را داشت . تجار هندى عرب و ارمنى كه مىخواستند از بندرعباس استفاده نكنند از اين بندر استفاده مىكردند و به همين دليل تجارت پرتقاليها در اينجا بسيار كم بود . حتى پس از دستيابى پرتقاليان به مسقط ، آنها باز تسلط كمترى بر كشتىرانى محلى داشتند چون نمىتوانستند مقررات عبورومرور را با قدرت تمام اعمال كنند و وقتى كه پايگاه خود را كلا در شرق و مخصوصا پس از باخت مالاكا ، به هلنديان واگذاشتند ، تجارت آنها هرچه بيشتر از بين رفت . بيشتر تلاش آنها معطوف ضديت با اعراب مسقط شد و اين خصومت بىوقفه تقريبا تا پايان سده هفدهم ادامه يافت . ( 3 ) - كشتىرانى و تجارت محلى از مدتها پيش براى تجار انگليسى روشن شده بود كه يكى از موانع عمده تجارت كلان با ايران اينست كه فروش اجناس انگليسى كفايت خريد اجناس ايرانى نمىكند و لذا براى از بين بردن اين تفاوت مالى به پول نقد زيادى احتياج دارند . اين مسأله ، مشكلى بود كه در سده هفدهم و اوايل سده هيجدهم بر تجارت شرق غلبه داشت . تجار انگليسى بطور اعم و تجار كمپانى هند شرقى بطور اخص ، پول نقد كافى در اختيار نداشتند . يكى از مديران عامل اعلام كرده بود كه « در سرزمين ما تقاضا براى پول نقد خواسته عموم است و با زندگى همه ارتباط دارد ( مشكلى كه گريبانگير همه بود ) » . ازاينرو آنها برآن شدند كه در تجارت محلى ادويه شرق هند و يا منسوجات ، فلزات ، داروجات و مواد خوراكى هند كه از واردات سنتى ايران از اين نواحى بود ، سهيم شوند . انتظار اين بود كه « كشتىهاى شما از سمت جنوب ادويه و از سورات ، البته اگر بازرگانان مسلمان و بنگالى مبادرت به اين كار نكنند ( كه از آنها محموله‌هاى اصلى ما دريافت مىشود ) اجناس مختلف هندى براى ما تهيه كنند . » تقريبا يك سده بعد ضرورت عمده اين نوع