مداوم بر سر قندهار با مغولان در سالهاى 1636 م . 1642 م . و 1648 م . رخ داد . ايران كلا در حالت صلح و آرامش قرار داشت . در اروپا طى سدهء هفدهم رونق نسبى ايجاد شده و سطح زندگى مردم درحال رشد بود ؛ بر ميزان تجارت اروپا با ساير ممالك جهان افزوده شد و اين مسائل شامل حال ايران هم گشت . براى ارزيابى و تفسير نمىتوان اطلاعات آمارى قابل اعتمادى در سده هفدهم پيدا كرد . اين مسأله در مورد ايران هم مصداق دارد و نمىتوان ميزان مصرفى كالاهاى تجارت داخلى و صادرات آن‌را مشخص ساخت . شايد ارزيابى كلى منابع ( نه جزئيات آنها ) نظير آرشيوهاى گمركى تركان و روسيه ( اگر باشد ) در اين رهگذر راهگشا شود . معهذا اگر حجم خريدهاى ابريشم كمپانى انگليس مديترانه كه قسمت اعظم آن از ايران صورت مىگرفت و رسيدهاى گمركى كمپانى هند شرقى در بندرعباس ملاك باشد ، ترديدى نيست كه تجارت ايران هم در راههاى مديترانه و هم در درياى جنوب گسترش يافته بود . افزون‌براين ، خريدهاى هلند و تا حدودى هم ، خريدهاى فرانسه نيز از ابريشم ايران افزايش يافت و اين البته به غير از دادوستدهاى مستقيم ارمنيان با خريداران خارج از كمپانيهاى اصلى درياى مديترانه بود . ميزان سهم كمپانى انگليس كه به‌طور ناقص هم پرداخت شده ، در جنوب از طريق بندرعباس در خلال اين قرن به قرار زير بود : در سال 1624 م . از 225 تا 550 تومان ، در سال 1631 م . تا 341 تومان ، در سال 1634 م . تا 340 تومان ، در سال 1637 م . تا 700 تومان ، در سال 1640 م . تا 612 تومان ، در سال 1643 م . تا 635 تومان ، در سال 1648 م . تا 750 تومان ، در سال 1651 م . تا 875 تومان و از سال 1652 م . تا سال 1672 م . تا 1000 تومان ارزيابى شده است . اين ارقام فقط حاوى بخشى از تجارت بنادر عمده بندرعباس و كنگ بود چون هلنديها و پرتقاليها حقوق گمركى پرداخت نمىكردند . از اينها گذشته قايقهاى محلى هم بدون پرداخت هيچ‌نوع حقوق گمركى اجناس را در ساحل ردوبدل مىكردند . بقيه هم براى فرار از پرداخت حقوق گمركى با كمپانيهاى اروپائى ساخت‌وپاخت كرده و اجناس را به‌نام آنها مبادله مىكردند رويه‌اى كه « رنگ‌كنى » نام داشت و مأموران ايران را بسيار آزرده مىساخت ولى بهرحال همواره برقرار بود . ب - تجارت دريائى با ايران ( 1 ) كمپانيهاى انگليسى و هلندى درگيرى مستقيم كمپانيهاى عمده اروپائى با تجارت ايرانى بيشتر در راههاى جنوبى و رفت‌و آمد دريائى بود ولى آنها بطور غيرمستقيم ابريشم ايران را از واسطه‌هاى ارمنى خريدارى كرده و