قرارداد هلند - ايران كه در سال 1631 م . منعقد شد هلند « در ازاى كسب امتيازاتى در ايران ، منافع دوجانبه تجار ايران را در هلند تصديق و تأييد كرد . » ارمنيان از اين امتيازات بيشترين منافع را بردند . بنابراين ارمنيان در زمان سلطنت شاه عباس درعين‌حال كه تابع خواسته‌هاى شاه بودند چون توليد ابريشم تحت نظارت و اختيار او قرار داشت ، موقعيت خود را در تجارت بين‌المللى ايران تثبيت‌كرده و در پيشرفت و موفقيت اين تجارت از عوامل مؤثر برشمرده مىشدند . و - نتيجه‌گيرى شاه عباس اول با اقدامات چشمگير خود در زمينه بهبود اوضاع داخلى و با تشويق تجار خارجى به منظور قطع وابستگىشان از بازارها و خريداران كهن و انحصارى و با بهره‌گيرى از خدمات تجار ارمنى در گسترش پيجوئى بازارهاى جديد و توليدات و توسعه دامنه راههاى موجود ، تجارت ماوراى بحار ايران را جانى تازه بخشيد . راههاى جديد دريايى كه بعدها به سوى اروپا گشوده شد هرگز نتوانست جايگزين موقعيت راههاى خشكى قديمى شود كه شرق و غرب را از راه آناتولى و بين‌النهرين از راه شمالى ايران بهم متصل مىكرد ، بلكه حكم تكميل‌كننده اين راهها را پيدا كرد . تجارت بين هند و ايران و درياى مديترانه كه درپى گشايش راه خليج فارس به روى همه كشتىها صورت گرفت ، نيز از اهميتى به‌سزا برخوردار بود . اين امر علاوه بر افزايش حجم و ارزش محموله‌هاى كشتىرانى كمپانيهاى هلند و انگليس ، كشتىرانى بومى و محلى را نيز به تكاپو واداشت . اينها همه درپى دستاوردهاى سياسى و اقتصادى شاه عباس بود كه روحى تازه به ايران بخشيد ؛ ميراثى كه عليرغم چشمداشتهاى زياد از آن ، موجب پايائى صفويان شد . 3 - دوره متأخر صفوى الف - شاه صفى الگويى را كه شاه عباس ايجاد كرد در دوره متأخر صفوى هم بدون تغيير ادامه يافت . فقط يك‌بار تغيير عمده رخ داد . و آن هم سياست انحصار ابريشم بوسيله شاه بود كه شاه صفى از آن دست كشيد . تجار انگليسى كمپانى هند شرقى صريحا درباره اين تغييررويه در اوايل سلطنت وحشتناك شاه صفى اظهار نظر كرده‌اند كه « اين كار نوكيسگان را وارد ميدان خواهد كرد . » آن‌ها گزارش داده‌اند كه « شاه عباس ، امپراتور سابق ، خريد ابريشم را براى همه قدغن كرده بود و فقط