« صدساله » با تركان تقريبا خاتمه يافت . شاه عباس با تثبيت مرزهاى غربى و شمالى و گشايش دوباره راههاى تجارى با مديترانه ، فرصت يافت كه توجه خود را به شرق و جنوب معطوف دارد . شواهد مستند حاكى از توجه خاص او به سفير فيليپ سوم شاه اسپانيا يعنى دون گارسيا دوسيلوا اى فيگوئروا بود . فيگوئروا در سال 1617 م . شاه را در موقعيتى ترك گفت كه به هيچ‌وجه آمادهء چشم‌پوشى از داعيه‌هاى خود بر اراضى مورد نظر اسپانيا و يا بازپس دادن جزيره بحرين نبود . تجار انگليسى هم به دليل فقدان امكانات ، كمبود پول ، مخالفت تجار ديگر ، سوء رفتار مأموران و تيره بودن دورنماى آينده حضورى قوى نداشتند و كاملا دست‌خالى بودند و در عرض دو سال فقط 71 عدل ابريشم توانسته بودند خريدارى كنند . آنها منتظر دورنماى بهتر آينده بودند . حضور آنها براى شاه حتى اگر دادوستدى ناموفق داشتند ، قابل تحمل بود ، چون يك روزى قول كمك در مقابل پرتقاليان به دو داده بودند . همچنين شاه هنوز نمىتوانست بدون بهانه عليه پرتقاليان وارد عمل شود ، چون همچنان به حسن‌نيت آنها بر تجارت هرمز اميدوار بود . در مورد انگليسىها هم احتياطهايى داشت ، چراكه نشانه‌اى از قدرت آنها نديده بود امّا هنگاميكه كمپانى انگليسى در سال 1621 م . در مقابل پرتقاليها در هرمز به پيروزى رسيد ، نظر شاه برگشت . سال بعد بهانه‌اى بدست آمد تا عدلهاى ابريشم انگليسىها در نقطه بارانداز توقيف شود . بازپس‌دادن اين عدلها موكول به كمك ناوگان كمپانى انگليس به ايرانيان و بمباردمان بنادر پرتقاليها در كيش و هرمز و رساندن سربازان ايران به دريا به منظور هجوم و حمله به پادگان پرتقاليها شد . پرتقاليها بدون اينكه بتوانند از خود دفاع كنند ، دستگير و اسير شدند و ايرانيان به فرماندهى امامقلى خان هرمز را اشغال كردند . ج - تجارت ايران در دهه دوم سده هفدهم بنابراين شاه عباس در عرض چهار سال ايران را از تهديد تركان و محاصره پرتقاليان رهاند و در همان سالها قندهار را نيز گرفت . همه مرزها گشوده و راهها بازشد و اينها از شرايط مهم و مسلم توسعه تجارت ايران بودند . امّا تجارت ايران در اين زمان به چه صورتى درآمد « 1 » ؟ قبل از همه بايد صادرات ايران را در نظر بگيريم و از ميان اقلام صادراتى هم ابريشم براى انگليسىها اهميتى درخور داشت . ابريشم ايران اساسا از چهار منطقه بدست مىآمد : گرجستان كه سه نوع

--> ( 1 ) - گزارش مربوط به تجارت ايران در زمان سلطنت شاه عباس اول از نامه‌هاى دو نفر تاجر انگليسى اقتباس شده است : فريد ، " An English View " .