سد تركان محكم بود ولى ناگذشتنى هم نبود . تركان با ونيزيان به صلح رسيدند و وقت خود را صرف جبهه شرقى نمودند و توانستند بر ايران ضربه‌اى وارد سازند چراكه ايران در كنار دو متحد خود روسيه و پرتقال ، دشمنى كهنه‌كار بود . درواقع ايران « پيوندى بالقوه بين دو منطقه وسيع جبهه « اقيانوسى » پرتقال و جبهه « رودخانه‌اى » روسيه برشمرده مىشد . » بار ديگر ايران به دليل موقعيت استراتژيك خود در بين اروپا و آسيا مورد حمله قرار گرفت . معهذا تهديد تركان مهار شد ولى مشكلات ايران همچنان باقى ماند . مرگ شاه طهماسپ فرصت به دست تركان داد تا از موقعيت استفاده كرده و آذربايجان گرجستان ، شروان ، لرستان و بخشهايى از گيلان را ضميمه كشور خود سازند . تركان بر بنادر عمده درياى خزر و مناطق عمده توليد ابريشم مسلط شدند و بالاخره با انعقاد قراردادى با شاه جوان ، شاه عباس در سال 998 / 1590 جاى پاى محكمى پيدا كردند . از آن‌پس تا زمانىكه ابريشم ايران تا پاره پسين سده هيجدهم خواهان داشت رقابت در راههاى تركان عثمانى و روسيه برقرار بود . ج - منطقهء جنوبى هرمز در سرتاسر سده شانزدهم نقش حساس تجارى خود را نگهداشت و طبق نوشته وان لينشوتن همواره « پر از رفت‌وآمد » بود چون « پايگاه اصلى هند ، ايران ، عربستان و تركيه و همه كشورها و مناطق جهان اسلام به‌شمار مىرفت و هميشه پر از ايرانى ، ارمنى ، ترك و اقوام ديگر و همچنين ونيزيان بود و ادويه و احجار كريمه مىخريدند كه به مقدار زيادى ( از همه مناطق ) و از هند بدانجا صادر مىگشت و از آنجا از راه خشكى در ونيز و مناطق ترك‌نشين ، ارمنستان ، عربستان و ايران توزيع مىشد . انواع مال‌التجاره از همين ممالك بدانجا وارد مىگشت يعنى از ايران - از كشورى به‌نام كوراكون ( Coracone ) و دياس ( Dias ) و ساير نواحى انواع منسوجات ( بالاپوش ) كه القطيفه [ قالى - قطيفه نبايد معنى قالى بدهد بلكه نوعى حوله است - م . ] نام دارد ؛ از تركيه انواع شافلت ؛ از عربستان انواع مواد مخدر به منظور تهيه شربتهاى محرك همچون سانگيوس داركونيس ( Sanguis Draconis ) ترنجبين ، گلاب ، كندر و نظير اينها ، انواع اسبهاى خوب و چابك و انواع و اقسام مرواريد عالى شرقى . . . « 1 » » به‌نظر مىرسد كه عليرغم مقررات عبور و مرور پرتقالى كه بر حركت قايقهاى محلى اعمال مىشد و يا زياده‌ستانيهاى مأموران پرتقالى از تجار ، در انواع اجناس و مال التجاره‌اى كه از هرمز عبور مىكرد چندان تغييرى صورت نگرفته

--> ( 1 ) - لينشوتن ، جلد 1 ، ص 47 .