از هر نوع و رنگ همچون جامه‌هاى سرخ ، بنفش و ساير پارچه‌هاى زيباى سرتاسر جهان را سريع‌تر از ونيزيان به ايران وارد سازند . « 1 » » شاه با اين پيشنهاد موافقت و امتيازات لازمه را تنفيذ كرد . دوم اينكه هشتر خان اين پايگاه جنوبى روسيه منافع عثمانى را در مناطق قفقاز به مخاطره انداخت ، در بين سالهاى 1560 م . و 1580 م . شش سفر به ايران بوسيله كمپانى روسى انگليسىها صورت گرفت كه تلاشى زودرس ولى پرمنفعت براى تغيير جهت بخشى از تجارت ايران از محور شرقى - غربى به محور شمالى - جنوبى بود . اين برنامه براى ايرانى كه درصدد بود از سلطه تركان بر جاده‌هاى ترانزيتى و صادراتىاش رهايى يابد ، جذابيت‌هاى ويژه‌اى داشت . شاه طهماسپ در موقع واگذارى امتيازات و فهرستى از كالاهاى موردنياز در 29 ژوئن 1566 م . به آرتور ادواردز ، عامل كمپانى روسى انگليس ، خاطرنشان ساخت كه او « مىخواهد انواع كالاها را ببيند طوريكه بر ونيزيان و تركان برترى يابند ، چون آن‌ها از اين امر مىترسند و پنهانى آن‌را ابراز داشته‌اند . و فىالواقع رعاياى شاهزادگان درصددند با ما در خصوص ادويه و مال‌التجاره‌هاى ديگر كه نمىتوانند به ونيزيان و تركان بفروشند ، وارد معامله شوند . » ازاينرو در آغاز اين تجارت ، يكى از مهمترين اهداف اين بود كه راه تجارى مديترانه به نوعى متروك شود ، اما در سرتاسر دوره صفويان اين هدف نه در جهت شمالى و نه در جهت جنوبى تحقق نيافت . ادواردز به زودى دريافت كه « شكستن سد تجارى بين ونيزيان و كل كمپانى ارمنيان » با منابع و ابزارى كه در اختيار اوست ، امكانپذير نيست ؛ و هرگز هم امكانپذير نشد « 2 » . چنانچه بعدا اشاره خواهد شد ، بين ايران و مراكز تجارى و بخشهايى از پيرامون مديترانه در طى قرون ، تجارتى در حد و حجم معقول و معتدل موجود بود . ظهور عثمانيان به‌جاى اينكه اهميت آن‌را كاهش دهد ، موجب افزايش آن شد . با اينكه تجار انگليسى اميدوار بودند كه از طريق روسيه تجارت پرسودى را با ايران راه بياندازند ، ولى ونيزيان ، ارمنيان و تركان به هيچ‌وجه حاضر به واگذارى بازارهاى خود نبودند . تامس بنيستر ( Thomas Banister ) و جفرى داكت ( Geoffrey Ducket ) دو نفر از بازرگانان كمپانى روسى نخستين چيزى كه در سال 1568 م . به سرويليام سيسيل ( Sir William Cecil ) گفتند اين بود كه : « مهمترين مسأله ايران ارتباط با ايتاليائىها و مسافران نزديك خودشان است چون ايتاليايىها همه تجارت ابريشم و نيز بيشتر

--> ( 1 ) - همان ، جلد 2 ، ص 413 ، 416 . ( 2 ) - همان ، ص 406 ، 410 ؛ و نيز ص 397 . « مىترسم كه ونيزيها در صورت اراده از شما ممانعت به عمل آورند ؛ چون مىدانم اگر شما در اين بخش دست به تجارت بزنيد آنها را دلگير و ناراحت خواهيد كرد . »