دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
129
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
عبد العزيز فراهم شده بود ، اطلاع نداشت . همچنين ايرانيان كوچكترين حركتى در راه بهرهگيرى از كشمكشهاى درون قدرتى رهبران ابداليها از خود نشان ندادند و در بهرهگيرى از درگيريهاى بين ابداليها و غلزائىها ناكام ماندند . هنگاميكه مير محمود سر اسد اللّه سركرده ابداليها را كه در جنگ شكست خورده بود ( 1123 / 20 - 1719 ) براى شاه ارسال داشت و درواقع دستاويزى براى خلع سلاح بود ، باز شاه چندان متوجه موضوع نشد . او كه اين عمل را نشانه وفادارى فرض كرده بود ، ميرمحمود را با لقب حسينقليخان والى آنجا ساخت و براى او خلعت و هدايا فرستاد . ضربه مرگآور سلسله صفوى از طرف شرق ايران وارد نشد ، ولى امكان پيشبينى وقوع آن هم نبود . حكومت صفوى در ابتدا خطر اصلى را در آن جهت فرض نمىكرد . با توجه به تجاوزات روسيه كه در بالا ذكر شد ، پطر كبير در ايران علائقى بهم زده بود و همين هشدار براى امپراتورى صفوى بود چنانچه در تابستان 1134 / 1722 حمله روسيه به سواحل جنوب غربى درياى خزر روى داد . معهذا صفويان در آن موقع آخرين نفسهايشان را مىكشيدند و روسها چيزى جز تصرف دربند نصيبى نبردند « 1 » . در ميان لزگيها اقوام سنى مذهب شمال غرب كشور ، ناآرامى وجود داشت گواينكه وزير اعظم هم از همين قوم بود . شروانيها هم كه سنى مذهب بودند با عدم تساهل حكام ايرانى مواجه شدند و لذا براى جذب كمك رو به سوى باب عالى آوردند . همين مطلب به يارى دورى افندى آمد تا به سفارت ايران گسيل شود ؛ استانبول با اين حركت درصدد بود تصويرى روشن از امور ايران بدست آورد . لزگيها در سال 1719 م . نخست با شروانيها و سپس با گرجيان تحت رهبرى وختانگ ششم در تفليس ، درگير برخورد مسلحانه شدند . وختانگ مىخواست ضربهاى نهايى و كوبنده به لزگيان وارد سازد كه با دخالت حكومت دست از اين كار شست . با اينكه لزگيان رهايى يافتند ، ولى وفادارى آتى شاهان گرجستان از دست رفت . كردان متمرّد و آشوبگر همدان را اشغال و تا پيرامون اصفهان نفوذ كردند . در خوزستان هم تقلا براى حصول مقام والى به ناآرامى در بين آل مشعشع انجاميد . قبايل بلوچ هم حملات تاراجگرانه به بم و كرمان انجام دادند . چون حكومت صفوى بطور همزمان نتوانست از پس اين آشوبها و ناآراميها برآيد ، لذا جهتى را انتخاب كرد كه به نظر آن خطر اصلى در آنجا نهفته بود : يعنى اعراب خليج فارس و امام عمان كه با تصرف جزاير خليج فارس به مناطق ايران تجاوز كرده بود . وزير اعظم ( اعتماد الدوله ) فتحعليخان داغستانى اين مهم را به برادرزادهاش لطفعلى خان حاكم فارس سپرد و او نيز 9000
--> ( 1 ) - لكهارت ، سقوط ، صص 89 - 176 .