داشتند آئين بلامعارض شيعه را تا بدانجا پيش بردند كه مفاهيم مذهبى تصوف را انكار كردند و درصدد برآمدند تا بر شاه مسلط شوند . آنها در مورد شاه سليمان و حال شاه سلطان حسين موفق شدند . يكى از نمايندگان برجسته گروه علماء كه هرروز بر اقتدار آنها افزوده مىشد ، محمد باقر مجلسى بود . از نوشته‌هاى او برمىآيد كه فردى فاضل و عالم بوده ؛ ولى اين دليل نمىشده كه به امور دنيوى علاقه نداشته باشد . البته مجلسى در كار دين چنان سخت‌گير و بىتساهل بوده كه مسيحيان و يهوديان و سنيان و صوفيان فوق‌الذكر و فيلسوفان به يكسان از آن آسيب ديدند . شاه دست او را باز گذاشته بود . اين سياست عدم تساهل و سخت‌گيرى مذهبى كه بوسيله نوه و جانشين محمد باقر ، مير محمد حسين نيز پىگيرى شد ، بجاى اينكه مردم مملكت را يكپارچه و متحد سازد ، موجب تشتت و برهمزدگى آنها مىشد چون مردم را به نفى همديگر فرامىخواند . اين نكته يكى از عواملى بود كه بعدها در جاى خود ايمان مذهبى را به‌عنوان انگيزه‌اى براى دفاع مردم از مملكت ، بىاثر ساخت . وضعيت واقعا متناقضى مقطع پسين حكومت صفويان را رنگ زده است . شاهى متحجر و تسليم و مطيع محض خواسته‌هاى علماى شيعه كه رقباى نياكان او بودند و پدران او بودند كه ملت را به تشيع سوق دادند و حافظ آن شدند البته از اين نياكان او ، مخصوصا اسماعيل مؤسس سلسله ، نظريات كاملا متفاوتى با فقهاى شيعه داشت گرچه آنان حال بر سر قدرت شده و درصدد قبض قدرت از شاهى ضعيف و سست‌نهاد بودند . البته اينها از قدرت خود براى بهتر شدن اوضاع مملكت ، به اندازه رقبايشان در درون حرمسرا ، بهره نمىگرفتند چون به استثناى معدودى چند ، توانمند و كارآمد نبودند . زوال قدرت سلطنت ، بىاعتنايى شاه به امور مملكتى و دولتى ، فقدان كارآيى و ابتكار عمل و توانائى او ، همه امكانات پيشرفت و ترقى را در مملكت ، چه در زمينه‌هاى تجارت و بازرگانى و تشكيلات دولت و چه در قلمرو كشاورزى و اقتصاد ملى و يا امور نظامى در بوته تعويق و تنزل انداخت . از شرايط موجود هم در زمينه سياست خارجى موفقيتى حاصل نشد . با وجود اين نهادهاى دولتى همچنان به موجوديت خود ادامه مىدادند ولى علائم شوم پوسيدگى و رخوت ، مخصوصا در حيطه نظامىگرى بتدريج چهره مىنمود . حتى حيات فرهنگى به راه خود ادامه مىداد و در بعضى زمينه‌ها دستاوردى شايسته داشت . نمونه‌هايى از صنايع دستى نظير سفالگرى ، فلزكارى و منسوجات گواهى بر فعاليتهاى لاينقطع كارگاههاى سلطنتى شاه است . محصولات اين صنايع امروزه در بين مجموعه‌داران و موزه‌هاى سراسر جهان از شهرت و محبوبيت زيادى برخوردار است . شاه در مرمت و توسعه بناهاى سلطنتى و كاخها دست داشت و مدرسه چهارباغ كه از ساخته‌هاى مادر شاه بود ، يكى از