دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
117
تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )
صفى دوم ( سليمان ) با مرگ شاه عباس دوم كه با همه اشتباهاتش ، شاهى عادل و گشادهدست ( اگرنه آزاديخواه ) بود ، آرامش طولانى و دوران سعادت ايران خاتمه يافت . در امر جانشينى كه شاه تدبيرى در آن نينديشيده بود ، دگرباره مشكلاتى برخاست . آيا فرزند ارشد شاه عباس ، صفى ميرزاى نوزده ساله كه محل بىمهرى شاه هم بود ، بر طبق سنت جاافتاده صفوى جانشين پدر مىشد ؟ و يا اينكه تاج و تخت به دست پسر محبوب او حمزه ميرزا مىافتاد كه بيشاز هفت سال نداشت ؟ برغم حمايتهاى وزير اعظم ميرزا محمد مهدى ، رجل برجسته امپراتورى ، از داعيه شاهى حمزه ميرزا ، شورايى كه در مرگ عباس دوم تشكيل شد ، جانشينى را به نفع شاهزاده ارشد فيصله داد ، فقط به دليل فعاليتهايى كه اتابك و معتمد او خواجه ميرزا آغا مبارك از خود نشان داد . بالاخره او در اول نوامبر 1666 م . با عنوان صفى دوم بر تخت سلطنت جلوس كرد « 1 » . شاه جديد كه پسر كنيزى چركسى بهنام نكهت خانم بود ، بر طبق رسمى كه ديگر در اين روزگار به صورت سنت درآمده بود ، در حرمسرا برآمد ، يعنى در كنار بانوان و خواجگان حرم ، بىآنكه كوچكترين مشق مملكتدارى كرده باشد . او نهتنها فاقد تجربه و مشق مملكتدارى بود ، بلكه حتى آن صفات عاليه انسانى را هم كه پدرش دارا بود ، نداشت . جزاينكه در رفتارهاى شنيعى چون شرب مفرط خمر ، جنايت و ظلم مخصوصا تحتتأثير شرب خمر ، و ميل به شهوت به پدر شبيه بود . در اوايل سلطنت عشق زيادى به تجمل و شكوه زندگى داشت كه نظير پدرش در او به حد افراط رسيده بود . بعدها در جهتى ديگر يعنى مالاندوزى و طمع و امساك افتاد و اين دو صفت را تا روزهاى پايانى عمرش نگهداشت . انگلبرت كمپفر ( Engelbert Kaempfer ) يكى از پزشكان آلمانى كه در سالهاى 4 - 1683 م . در اصفهان زندگى مىكرده ، گزارش گويا و رسايى از پايتخت صفويان و تشكيلات دربار و مملكت و از جملهء شخصيت خود شاه عرضه كرده است « 2 » . در گزارش كمپفر در كنار صفات شنيع و نقاط ضعف متعدد تندمزاجى و كاهلى و تنآسائى و خرافاتى بودن او نيز ذكر مىشود و ضمنا چند صفت نيك را ذكر مىكند : عفو و عدالت گاهگاهى فضيلت و ديندارى و عشق به آرامش و آداب خوشايند اجتماعى . كمپفر نهتنها از مهربانى و صميميت شاه ، بلكه از محبوبيت او بين رعايا نيز صحبت مىدارد .
--> ( 1 ) - شاردن اين تاجگذارى و تاجگذارى دوم را به تفصيل شرحداده ، Le Couronnement de Soleimaan Troisieme [ sic ] roy de Perse ( پاريس ، 1671 م . ) و گزارشى نيز در سفرنامه او در مجلدات 9 و 10 آمده است . ( 2 ) - كمپفر ، صص 61 - 47 .