لحاظ علاقه و علقهء خاصى كه شاه عباس دوم به گرايشهاى هنرى از خود نشان مىداد . كمپانى هند شرقى انگليس از سال 1617 م . در شيراز و اصفهان نمايندگى داشت . عباس اول و صفى اول به پاس كمكهايى كه اين شركت به ايران در مبارزه با پرتقاليها كرده بود ، امتيازات ويژه‌اى بدان قايل شدند ، مثلا معافيت گمركى در بندر عباس ( گمبرون ) ؛ بندرعباس به‌جاى هرمز كه دست پرتقاليان بود ، نشسته بود ؛ حق نمايندگى مستمر در دربار ؛ تضمين تجارت آزاد در سرتاسر مملكت ؛ اهداى حق و حقوقى مستقل ؛ آزادى در آداب مذهبى ؛ حق حمل اسلحه و قول تهيه مقدار زيادى ابريشم . عليرغم اين امتيازات ، اگر فرض كنيم كه كمپانى در اعمال و اقدامات خود موفق بوده ، به خطا رفته‌ايم . چون هنگاميكه درصدد تحقق اين امتيازات برآمد ، دچار مشكلات لاينحلى شد و لذا ديرى برنيامد كه اين تعهدات يكى بعد از ديگرى بىحاصل افتاد . از اينها گذشته ، نقش و سهم كمپانى وابستگى كامل به اعتبارى داشت كه سرزمين انگليس در بين ايرانيان برخوردار بود ( و از آن هم آگاهى نيكى داشتند ) ؛ و اين اعتبار مخصوصا از زمان ظهور جنگ خانگى در سال 1642 م . چندان مطلوب نبود . چند سالى از ورود انگليسىها نگذشته بود كه هلنديها هم در بندر عباس پايگاهى يافتند . كمپانى هند شرقى هلند در دفاع از منافع خود موفق‌تر از رقيب انگليسىاش بود ، چون بر خلاف كمپانى هند شرقى انگليس مىتوانست روى حمايت دولتش حساب كند و ضمنا از آزادى عمل زيادى هم برخوردار بود . امتيازاتى كه شاه عباس اول به اين كمپانى واگذار كرد از طرف حكومتهاى صفى و عباس دوم هم تأييد شد ، ولى اين تصديق در زمان عباس دوم پيش از فشار شديد هلنديان بود كه با فرستادن ناوگان هلندى از باتاويا ( Batavia ) به خليج فارس صورت گرفت « 1 » . مهمترين كالاهاى وارداتى هلند به ايران ادويه ، شكر و منسوجات بود . آنها انواع ابريشم همچون زربفت تافته ، مخمل و ساتن و همچنين ابريشم خام را خريدارى مىكردند . قرارداد تجارى تا اواخر دوره صفوى اعمال مىشد ، امّا گاهگاهى براى يكى از طرفين مشكل‌زا و يا آسيب‌رسان بود ، چون هلنديان را وا مىداشت تا با نرخ ثابت مقاديرى معين از ابريشم ايران را خريدارى كنند و اين براى آنان خانمان‌برانداز بود . تلاش فرانسه براى ايجاد روابط تجارى با شاه منجر به انعقاد قراردادهايى شد و شاه عباس دوم كمى پيش از مرگ خويش با صدور فرمانى آن را تائيد كرد ، ولى اين قراردادها تا مدتهاى مديدى صورت عمل به خود نگرفت .

--> ( 1 ) - نگاه كنيد به يهان فن در بهر ، Diarium ، منقول در شوستر - والتسر ، ص 88 .