دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

76

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

تسليم شدن شهر بدون خونريزى به يأس مبدل شد . در نتيجه ، هنگامى كه شهر در 27 ذو القعده 803 / 9 ژوئيه 1401 با يورش وحشتناكى تصرف شد ، تيمور دستور قتل عام بيرحمانه مردم شهر را صادر كرد كه حتى زنان و كودكان نيز نتوانستند از آن جان سالم بدر ببرند . معدود افرادى كه زنده ماندند ، از گروههاى فقيهان و شيوخ و دراويش بودند . استحكامات شهر درهم كوبيده شد و برخى از ابنيه عام المنفعه كه از دوران عباسى باقى مانده بود ، به ويرانه تبديل شد ؛ معدود جاهايى كه از اين ويرانى رستند ، مساجد ، مدارس و مهمانخانه‌ها بودند . براساس اكثر گزارشها ، كاهش جمعيت و ويرانى آن بدان مايه بود كه تيمور ديگر نيازى نديد حاكمى براى شهر منصوب سازد . سلطان احمد برغم تمامى اين وقايع به زودى به بغداد برگشت و تصميم به بازسازى شهر گرفت . در ميانهء زمستان همان سال هنگامى كه گروهى از مهاجمان چغتاى به ناگهان از راه كردستان به بغداد حمله‌ور شدند ، وى بار ديگر با شگردى خاص از دست آنان گريخت . با وجود اين ، وى چند ماه بعد به همراهى قرايوسف به شهر برگشت . البته پيوند دوستى بين اين دو سلطان چندان به درازا نينجاميد و در درگيرىاى كه بين دو طرف رخ داد ، خان تركمان ، سلطان احمد را از بغداد راند . سلطان احمد براى بار دوم به مماليك پناه برد و آن ملاطفت و مهربانى كه از سلطان مملوك ديد چيزى جز فريب و نيرنگ نبود . سلطان فرج ( 815 - 801 / 1412 - 1399 ) كه در ضمن جانشين پدر خود سلطان برقوق شده بود ، سلطان احمد جلايرى را در قلعه‌اى محبوس ساخت ؛ چون از انتقام تيمور در هراس بود . در اينجا سلطان احمد يك‌بار ديگر و براى مدت كوتاهى با قرايوسف كه در پاييز سال 806 / 1403 به وسيله ابابكر پسر ارشد تيمور از بغداد رانده شده و به مماليك پناهنده گرديده بود ، ملاقات كرد . هر دوى آنان در زندان پيمان جديدى بستند ، امّا وقتى كه پس از مدت كوتاهى آزادى خود را به دست آوردند ، با همه شرايطى كه پيش نهاده بودند ، پيمان آنان از هم گسست . قرايوسف به تبريز رفت درحالى كه سلطان احمد به بغداد برگشت و دگرباره بر سر قدرت شد . او قدرت خود را به مدت پنجسال با دشواريهاى زيادى نگه داشت تا اينكه قرايوسف او را در جنگى شكست داد و اسيرش ساخت و سپس گردنش را زد . قرايوسف بغداد را به پسر خود شاه محمد قراقويونلو سپرد و او هم اين شهر را در 5 محرم 814 / 29 آوريل 1411 متصرف شد . بدينسان دوره حكومت تركمانان در تاريخ بغداد شروع شد . حكام جلايرى تا اواخر سال 835 / 1432 بخصوص در خوزستان و نواحى ديگر در پى تجديد و احياى قدرت خود برآمدند « 1 » .

--> ( 1 ) - دودا ، « Buchmalerei » ، ص 32 ، ( طبق نوشته شيرين بيانى ) سلاطين بعدى جلايرى را به ترتيب زير فهرست‌بندى مىكند : سلطان ولد ( 14 - 813 / 11 - 1410 ) ؛ سلطان اويس دوم ( 24 - 814 / 21 - 1411 ) ؛ سلطان محمود ( 8 - 824 / 4 - 1421 ) ؛