دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

74

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

وقتى براى تدارك دفاع از بغداد نداشت ، ولى توانست از ساحل غربى دجله فرار كند و در اين گريز هر تعداد از كشتىها را كه مىتوانست با خود برد و بقيه را سوراخ كرد ؛ و در حين حركت نيز همه پلها را پشت سر خود خراب نمود . تيمور كه نتوانسته بود به دو دسترسى پيدا كند ، ديگر براى استحكامات شهر كه در اين زمان در ساحل شرقى دجله بود وقت خود را تلف نكرد ؛ حتى در دجله نيز درنگ را جايز ندانست . او با يك دورانديشى عجيب سپاه خود را مجهز به الوارها و شاه‌تيرهايى كرد تا به وسيله آن بتوانند بالا و پايين شهر را از طريق رودخانه بپيمايند . با وجود اين ، آنان دير رسيدند . سلطان احمد با استفاده از يك موقعيت باريك از دست آنان فرار كرد ؛ به همين سان بعدها هم از دست تعقيب‌كنندگان خود ، در يك چشم برهم زدن در نزديكى كربلا فرار كرد . او به سوريه گريخت و در آنجا حاكم برقوق ( 801 - 784 / 1399 - 1382 ) از سلاطين مملوك ، او را در پناه خود گرفت . تيمور بغداد را بدون جنگ اشغال كرد . چند تن از نويسندگان كه دو تن آنان ناظر وقايع بودند « 1 » ، گزارشهاى مفصلى از رفتار قشون چغتاى در بين النهرين ارائه داده‌اند و لذا ما اطلاعات دقيقى از وحشيگريها و تعديات آنان در دست داريم . چنين مىنمايد كه با خود مردم بغداد يعنى آنانى كه در درون شهر باقى مانده بودند با ملايمت و مسالمت رفتار شد ؛ البته به قيمت مال امانى هنگفتى كه از آنان گرفته شد . وقتى كه تيمور بار ديگر حدود دو ماه بعد به بغداد برگشت ، غارت و مصادره او چيزى جز گرانى و قحطى بجا نگذاشت . در اين زمان نيز دانشمندان و هنرمندان از قبيل استادان مكتب احيا شده تذهيب كتاب بغداد كه تحت حمايت و پشتيبانى سلطان احمد بودند ، از اين شهر كوچ داده شدند . تيمور همچنين مردان و زنان بغدادى را اسير ساخته و آنان را در بازارهاى برده‌فروشى به فروش رسانيد . حكومت بغداد به خواجه مسعود سبزوارى برادرزادهء خواجه على مؤيد آخرين سربدار سبزوار واگذار شد . با اينكه نيروهاى سربدار وى 3000 تن و قوىپنجه بودند ، ولى وقتى كه يك سال بعد سلطان احمد به بغداد برگشت ، نتوانستند در برابر او مقاومت كنند . خواجه مسعود به جاى جنگ با سلطان احمد ، نيروهاى خود را به شوشتر عقب كشيد . بنابراين سلطان احمد سلطه خود را بار ديگر در بغداد مستقر ساخت . در اين زمان اگر چيزى اتفاق نمىافتاد ، سلطان احمد مىتوانست مانند گذشته به حكومت آرام خود ادامه دهد ؛ ولى شمارى از اطرافيان معتبر او به انتقاد از وى پرداختند . اين نارضايتى در سال 800 / 8 - 1397 به توطئه انجاميد و با اينكه سلطان احمد بر توطئه‌گران پيروز

--> ( 1 ) - شامى ، جلد 1 ، ص 139 ؛ عزيز بن اردشير استرآبادى ، بزم و رزم ، چاپ كيليسلى ( استانبول ، 1928 م . ) ، ص 19 .