790 / 1388 مردم آنجا محصلان مالياتى تيمور را مورد حمله قرار دادند . حافظ ابرو مورخ اين دوره ، كه گزارشهاى تاريخى او از صحت و درستى خاصى برخوردار است ، گزارش مىدهد كه پس از پايان انتقامكشى تيمور ، همراه يكى از دوستانش نيمى از پيرامون شهر را گشته و بيست و هشت كله منار را شمرده كه هركدام دست كم با هزار و پانصد كله برپا شده بود . او به همين‌سان به كله منارهاى مشابه در سمت ديگر شهر اشاره مىكند كه البته شمار آنها چشمگير نبوده است . در منابع شمار افرادى كه به دست قشون تيمور در اصفهان به قتل رسيدند ، 70000 نفر قلمداد شده كه چندان هم بعيد نمىنمايد . تيمور هميشه قتل عامى را كه مغولان در فتوحات خود داشتند ، الگوى خود مىدانست : يعنى قتل عامهاى خاورميانه و خاور نزديك ؛ ولى هيچ‌كدام از آن قتل عامها به پاى بيرحميهاى غيرانسانى تيمور نمىرسيد . هيچ‌كدام از اين قتل عامها از نظر وحشيگرى به پاى قتل عام سبزوار / اسفزار كه پس از سركوبى قيام صورت گرفت ، نمىرسد . « قريب دو هزار كس زنده گرفتند و در زير گل توده نهادند و برين موجب سياستى به تقديم رسانيدند كه تا قرنها عبرت عالميان باشد « 1 » . » بعيد نبود كه بعد از فتح ناحيه ، كوچ و مهاجرت اجبارى در سطح وسيعى رخ دهد « 2 » . اهميت اين كوچ اجبارى را به سادگى مىتوان دريافت ، ولى به احتمال زياد و به‌عنوان يك قاعده به دلايل امنيتى صورت مىگرفته است . تيمور اين معامله را با گروهى از جانى قربانيها انجام داد كه پيشتر در اين مورد مطالبى گفته شد ؛ و شايد همچنين سياستى را عليه قراتاتارها اعمال كرده باشد چنان كه آنان را در سال 806 / 1403 از آماسيه و قيصريه به آسياى مركزى كوچانده است « 3 » . اصولى كه تيمور در سيطره بر ايران به كار بست چنان شديد بود كه انعطاف در آن را جز استثنا نمىتوان پذيرفت . گاه‌گاه شهرى شورش مىكرد مانند يزد در سال 798 / 1396 ؛ و مىتوانست از انعطاف تيمور بهره بگيرد . وقتى يزد شورش كرد ، تيمور دستور داد كه نه شهر را غارت كنند و نه مالى امانى از آن بگيرند و حتى مالياتى را كه در اين مورد به شهر بسته بودند به مدت دو سال ببخشند . از سوى ديگر ، هزاران نفر از اهالى شهر در خلال محاصره و تصرف نهايى آن ، از

--> ( 1 ) - شامى ، جلد اول ، ص 91 . ( 2 ) - رجوع كنيد به مورد صوفيان روملو كه از بازماندگان اسيران آزاد شده جنگ آناتولى بودند . تيمور در موقع بازگشت از لشكركشى عليه بايزيد . در بهار سال 806 / 1404 آنان را بنا به درخواست خواجه على اردبيلى رهبر صفويان بخشيد ( هينتس ، Irans Aufstieg ، صص 15 به بعد ) ؛ در مورد صحت اين ديدار نگاه كنيد به : هورست ، « تيمور و خواجه على » ، صص 25 ، 38 ؛ به صفحات بعد اين كتاب نيز رجوع كنيد . ( 3 ) - در مورد جزئيات نگاه كنيد به : بارتولد ، « تاتار » در دانشنامه اسلام ، چاپ اول . تاريخ متأخر اين گروه ايلياتى در كتاب رويمر ، شمس الحسن ، ص 97 آمده است .