دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
62
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
نبود ؛ اين مسأله از تلاشهاى او براى حفظ ساختارهاى موجود سياسى به جاى نابودى آنها كاملا روشن مىشود . هدف او خنثى ساختن ساير اميران يعنى گسترش دامنه نفوذش براى ايجاد تحت الحمايهها بود . البته اميران به اجبار استقلال خود را از كف دادند و ملزم به پرداخت مبالغ هنگفتى ماليات شدند . با اينكه عمر يكى از تحت الحمايهها يعنى سربداران سبزوار مدت زمان طولانى ادامه يافت و حال آنكه دولت تحت الحمايه ديگر يعنى حكومت آل كرت و قلمرو جانى قربان بىدرنگ حسابشان پاك شد ؛ ولى اين امر فقط در نتيجه شورشهايى بود كه پس از برگشت تيمور رخ مىداد . با اين همه قدرت متزايد سياسى به هيچوجه يگانه انگيزه يورش تيمور به ايران نبود بلكه ملاحظات اقتصادى هم سهم عمدهاى داشت . در اين مورد بايد وضعيت اقتصادى ماوراء النهر چغتاى را در نظر گرفت . چنين مىنمايد كه براى ايران بعيد نبود كه حتى پس از سه دهه نابسامانى و جنگ خانگى ، خرابيهاى امپراتورى ايلخانى را كاهش ندهد ؛ امپراتورىاى كه در نتيجه اصلاحات غازان خان به سطح والايى از تحول و توسعه دست يافته بود . چغتائيان از نظر فرهنگى هم در مقايسه با مردم ايران بسيار عقب افتاده بودند . بنابراين تصور اين مسأله منطقى است كه تيمور با ذهن وقاد خود درصدد بوده تا وضعيت را به نفع سرزمين خويش - آسياى مركزى - برگرداند . هدف او اين بود كه در حد ممكن براى استحكام بنيادهاى پيشرفت اقتصادى و شأن و شوكت بخشيدن به قدرت و اقتدار خود ، تمامى مواد و دارايى منقول را به ماوراء النهر منتقل سازد . پيشروى او در ايران براى تهاجمات چپاولگرانه بود ، امّا اين تهاجمات با دقت تمام انجام مىشد و بر طبق طرحهاى شخص قبلى جامه عمل به خود مىپوشيد ؛ و اين كار وى بر خلاف تهاجمات اقوام صحرانشين بود كه براى غارت دارايى جمعيتهاى يكجانشين صورت مىگرفت . بنابراين وسايل لازم براى توسعه اقتصادى ماوراء النهر و تبديل سمرقند و پايتخت تيمور به يك مادرشهر باشكوه و شايسته يك سلطان ، از ايران و ساير كشورها تهيه شد . تيمور در واقع در پى آن نبود كه شهرهاى مفتوحه را عارى از همه چيز كند و يا ذخاير و مواد با ارزش آنان را مصادره نمايد ، بلكه دارايى منقول از هر نوع را كه شامل اسبان سوارى ، چهارپايان باربر ، حيوانات اهلى ، اغنام و احشام ، اسلحه ، سيورسات و امتعه قابل مصرف نيز مىشد ، ضبط كند . از نظر او نيروى كار انسانى و نيز اسيرانى كه مىتوانستند به صورت غلام در خدمت او باشند بخصوص افراد كارآمدى چون اهل حرف و پيشهورانى كه مىتوانستند موجب رشد و تحول سرزميناش شوند ، از اهميت ويژهاى برخوردار بودند ؛ عالمان و فقيهان نيز از اين امر مستثنى نبودند . توصيفات جنبههاى اقتصادى فتوحات تيمور با آنچه در كتابها آمده همخوانى دارد . هيچكدام