دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
52
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
قاهره بيعت كرد ، يك چنين اميدهايى در سر داشت كه ره به جايى نبرد و اهدافش عملى نشد . با وجود اين در مورد آلتين اردو وضعيت كاملا متفاوت بود . در دربار سراى علاقه زيادى به وقايع ايران نشان داده مىشد و خانان حاكم اين دوره بسيار شايق بودند تا نفوذى در ايران به دست آوردند . در واقع ، پيشتر در سال 758 / 1357 حملههايى به خراسان و آذربايجان صورت گرفت كه بر اثر آن تبريز به مدت چندين سال اشغال شد . موفقيتهاى جانى بيك و بردى بيك خانان آلتين اردو ، از منظر جنگهاى خانگى پانزده ساله در آلتين اردو ، زودگذر و مستعجل بود و به مرگ آنان انجاميد ؛ ولى ايران در نبرد بين تيمور و توقتميش خان در چگونگى اعمال و تصميمگيريهاى اين دو رقيب در يك دوره طولانى ( كه جزئيات آن در پايين خواهد آمد ) سهمى عمده بر عهده داشت . 1 - تيمور در عنفوان زندگى در اينجا پيش از همه بايد به خاستگاه تيمور و مراحل نخستين زندگى او اشاراتى هرچند كوتاه بكنيم ، تقريبا در همان زمانى كه قدرت مركزى ايلخانان ايران فرو پاشيد ، همسايه شرقى آن يعنى الوس چغتاى ( كه به نام مؤسس آن معروف شده بود ) دومين فرزند چنگيز نيز دچار گسيختگى شديد سياسى و مذهبى گرديد . امپراتورى چغتاى در كارزار اين گسيختگى به دو خاننشين تقسيم شد . يكى از آن دو مغولستان بود كه در ساحل رود ايلى در شرق تركستان قرار داشت كه مغولان در آن حكومت مىكردند و سنت مغولى آنچنان در آنجا ريشه دوانده بود كه حتى اسلام نيز نتوانست در آن جاى پايى پيدا كند . ديگرى ماوراء النهر بود كه جمعيت آن از مغولان تركزدهاى بودند كه شمار عظيمى از آنان به اسلام گرويده بودند . به اينان در جاى خود نام قراوناس اطلاق شد ؛ اين اصطلاح فقط در مورد مغولانى به كار مىرفت كه داراى نژاد مختلطى بودند و در منطقه مرزى هند و ايران زندگى مىكردند « 1 » . اميران قراوناس در سال 747 / 1346 جانشين خانان چغتايى شدند كه
--> - غرب آسيا ( من وفات ايلخان ابى سعيد الى دولة آققويونلو ) ، رساله غيرچاپى فوق ليسانس ، دانشگاه قاهره ( كلية الآداب ) ، 1952 م . ( 1 ) - نگاه كنيد به اوبن « L'ethnogenese » و « Le Khanat de Cagatai » ، ص 18 . از اصطلاح قراوناس تاكنون سه مفهوم احتمالى ارائه شده است : ( 1 ) جمعيت مختلط مغولى كه ريشه در ناحيه مرزى هند و ايران داشتند ؛ ( 2 ) جمعيت تركى - مغولى ماوراء النهر ؛ ( 3 ) سلسله اميران ترك مغول كه پس از مرگ غازانخان در سال 1346 م . در ماوراء النهر حكومت كردند . اطلاق قراوناس ( دورگه ) در نظر مورخان عهد تيمورى نوعى تابو بود ، چون مغولان آن را به صورت لقبى براى چغتاى به كار مىبردند . نگاه كنيد به : بارتولد ، الغ بيك ، ص 11 كه از ماركوپولو و ميرزا حيدر دو غلات نقل قول مىكند . چغتايىها در جاى خود مغولان جته ( راهزن ) نيز ناميده شدند .