دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

421

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

« خوابنامه بو اسحق » و « فرهنگ‌نامه » آكنده از اصطلاحات آشپزى كهن ايران تا روزگار اوست . ترديدى نيست كه از مقلدان او يكى نظام الدين محمود قارى يزدى بود كه در قرن نهم / پانزدهم اشعارى راجع به خوردنيها و انواع لباسها سرود . اشعار او در ديوان البسه وى به دست ما رسيده و منتشر شده است و به دليل ارائه جزئياتى راجع به البسهء اين قرن اهميت دارد . سيد نعمت الله ولى كرمانى ( متوفى 22 رجب 834 / 4 آوريل 1431 ) نيز از شاعران قرن نهم / پانزدهم بود . او عارفى بزرگ و مؤسس طريقت دراويش نعمت اللهيه است . اشعار عرفانى او - كه از نظر صناعت شعرى در حد متوسطى است - مشتمل بر غزليات ، قصايد و مثنويها بود . از عارفان ديگر سيد على بن ناصر بن هارون معروف به قاسم انوار ( متوفى 837 / 4 - 1433 ) بود كه ديوان او دربردارنده اشعارى چند به گويش ايالت گيلان و شمارى هم به زبان تركى است . قصايد و مثنويهاى مولانا محمد بن عبد الله كاتبى ترشيزى يا نيشابورى ( متوفى 839 / 6 - 1435 ) به سبب شگردهاى شعرى شهرت داشت . وى شاعر مثنويهاى جناس با دو وزن و دو قافيه بود . اين اشعار عبارت‌اند از : حسن و عشق ، ناظر و منظور و بهرام و گلندام . گفته شده كه كاتبى در اواخر عمرش گرايش شعرى خاصى به خمسه نظامى پيدا كرد . شاعرى كه به زيبايى و تأثير و تهذيب شعرى معروف است ميرشاهى سبزوارى ( متوفى 857 / 1453 ) است . بخصوص غزليات او شايسته عنايت بيشترى است چون سرشار از معانى و زيباييهاست . همچنين اشعار عاشقانه شيخ آذرى اسفراينى ( متوفى 866 / 2 - 1461 ) با روح و مليح و آكنده از عقايد بديع است . يكى از آثار شعرى معروف و منسوب به دو ، بهمن‌نامه است كه در وصف سلاطين بهمنى دكن سروده شده است . مولانا محمد بن حسام الدين معروف به ابن حسام ( متوفى 875 / 1 - 1470 ) اشعار گوناگونى راجع به موضوعات مختلف ازجمله يك حماسه مذهبى با عنوان خاوران نامه سرود كه شرح سفرها و جنگهاى على بن ابيطالب است . ديوان قصايد او در روزگار ما چاپ و منتشر شده است . از شاعران ديگر درجه دوم اين دوره مىتوان از شهاب ترشيزى ، سيمى نيشابورى ، غياث شيرازى ، خيالى بخارايى ، بابا سودايى ، طالب جاجرمى و . . . نام برد . در پايان اين دوره شاعران ديگرى از اين دست از قبيل هلالى جغتايى ، هاتفى خرجردى ، قاسمى و چند شاعر ديگر وجود داشتند . ولى از آنجا كه اكثر آنان در دوره آغازين صفوى به صيت و شهرت رسيدند ، لذا بررسى آنان را به بخش بعد وامىگذاريم . يكى از برجسته‌ترين شخصيتهاى ادبى سالهاى پسين دوره تيمورى - شخصيتى كه پس از حافظ بزرگترين شاعر ايران قلمداد شده - نور الدين عبد الرحمن جامى ( متولد 817 / 1414 ، متوفى 898