است و طبيعتا تشخيص عناصر تقليدى چينى در آنها دشوار است . از مجموعه‌اى كه شاه عباس اول در سال 1607 م . از چينيهاى اواخر قرن هشتم / چهاردهم و نهم / پانزدهم به خانقاه اردبيل پيشكش كرده برمىآيد كه نمونه‌هاى خوبى از چينى سرزمين چين در محافل دربارى مورد استفاده قرار مىگرفته است . بدلها و يا اقتباسهايى از آنها به دست آمده كه همه تقريبا در خلال كشفيات لطمه خورده‌اند و براى تاريخگذارى آنها هم معيارى جز معيار سبك‌شناختى موجود نيست . ولى توان گفت كه اكثر آنها در اواخر قرن نهم / پانزدهم و يا قرن دهم / شانزدهم توليد شده‌اند و نسبت به بدلهايى كه در سوريه و تركيه پديد آمده‌اند وابستگى و پيوند اندكى با نمونه‌هاى اوليه چينى دارند « 1 » . اين مسأله به احتمال به سبب كشف بيشتر اماكن دوره تيمورى در ماوراءالنهر است تا جنوب سيحون ؛ و اكثر سفالهاى آبى و سفيد از اماكنى به دست آمده كه امروزه در قلمرو آسياى مركزى شوروى ( شوروى پيشين ) است و تاكنون منتشر هم شده‌اند . در موزه پنجيكنت نيمه يك بشقاب بزرگ موجود است كه مثنىبردارى و بدلسازى تقريبا مستقيم از چينى سرزمين چين در اوايل قرن نهم / پانزدهم است « 2 » . آثار ديگر ارتباط مستقيم كمترى دارند و لذا تاريخگذارى آنها هم دقيق نيست . در موزه ارميتاژ مجموعه‌اى جالب وجود دارد كه اكثر از آثار اين مجموعه قابل انتساب به قرن نهم / پانزدهم است . در يكى از بشقابها ، نقشمايه چينى دو سر ماهى تام دم به نقش ابر چينى افزوده شده است « 3 » ؛ در يك بشقاب ديگر دو پرنده بجاى اينكه روى شاخه قرار گيرند روى پشته ايستاده‌اند و شاخ و برگ گياهان آنها را احاطه كرده است . ولى مهمترين مشخصه آنها طرح گل قرينه در ميانهء يك نقش رسمى و تصنعى است : در يك مورد اين نقش تبديل به شكل ستاره‌اى شده كه نقش مواج چينى آن را فرا گرفته است « 4 » ؛ در موردهاى ديگر طرح گياهى قراردادى آمده كه شبيه نمونه ديگرى از سفالينه‌هاى منسوب به قرن نهم / پانزدهم است . اين نمونه داراى طرحى است كه در يك زمينه لعابى سياه و در زير فيروزه‌اى كه بر روى لعاب سبز قرار گرفته ، نقارى شده است . از اين نوع در ناحيه سمرقند هم به دست آمده ، ولى بهترين نمونه‌هاى شناخته شده كه دربردارنده تاريخهايى معادل با 1468 م . و 1480 م . است با شهر تپه‌اى كوپه‌چى در داغستان منطقه قفقاز ارتباط دارد « 5 » .

--> كه حاجى محمد با اين سبك كار مىكرده پس بشقابهاى تاريخدار سال 1465 م . و 1495 م . « كوپه‌چى » نيز كار اوست و يا با او ارتباط دارد ؛ اين بشقابها به خراسان منسوب است . ( 1 ) - نگاه كنيد به گروبه ، « Notes » . ( 2 ) - پوپ ، چينىهاى چين ، تصوير 35 . ( 3 ) - هنرهاى اسلام ، شماره 395 . ( 4 ) - پوگاچنكواورمپل ، Istoriya Iskusstv Uzbekistana ، تصوير 294 . ( 5 ) - ريتلينگر ، « The Interim Period » ، ص 185 ، تصاوير 9 ، 12 ؛ لين ، Later Ialamic Pottery ، صص 6 - 34 ، تصوير 20 ؛ زيك - نيسن ، « Die Tebriser Meister » .