حركت و جهت را - در آنچه كه بسيار دقيق و انعطاف‌ناپذير است - ارائه داده و صحنه منظم هندسى را درهم ريخته است . اين نقاشى همچنين پيوند بين اين نسخه و محصولات ديگر اين مكتب را نشان مىدهد ؛ چون چندين گروه از كارگرانى كه در آن تصوير شده در نگاره « بناى قصر خورنق « 1 » » در نسخه نظامى سال 1495 م . هم آمده است . چهار نگاره همزمان اين نسخه را مىتوان در رديف نگاره‌هاى بوستان قاهره گذاشت ، بخصوص سرلوح دو صفحه‌اى نگاره « دربار سلطان حسين » و نگاره « شاه دارا و محافظان اسبان سلطنتى « 2 » » كه از نظر دلنشينى تركيب‌بنديها و اجراى با روح حيوانات و پيكره‌هاى كوچك انسانى شبيه نسخه مزبور است . در نسخه منطق الطير ، شعر عرفانى و تعليمى فريد الدين عطار و همچنين روح و حال و هواى محفل حاكمه هرات در اين دوره كاملا بيان شده است . كسى كه اين نسخه را تذهيب كرده ، نشان داده است كه بااين موضوع و مفهوم و نيت عرفانى شعر آشناست ولذا اشاره مايكل راجرز ( Michael Ragers ) مبنى براينكه نگاره‌هاى اين نسخه هيچ نوع ارتباطى با متن ندارد ، كاملا مردود است « 3 » . سومين نگاره از اين نگاره‌ها ( امروزه در واقع هفتمين نگاره است ) دو داستان را تصوير كرده است « 4 » : در پيشزمينه سلطان محمود تصوير شده كه هيزم‌شكنى را كه از الاغ فرو افتاده و صدمه ديده كمك مىكند ؛ و در پسزمينه تصوير عابرى است كه به غريقى مىگويد : « تو يا بايد ريشت را رها كنى و يا اينكه مطمئنا غرق خواهى شد . » اين دو داستان در منطق الطير كاملا جداست : يكى در مقامه هفدهم و ديگر در مقامه سى و چهارم است « 5 » ؛ اولى نشاندهندهء ارزش تماس با حاكم عاقل و شريف است ؛ و ديگرى گسستن از علقه‌هاى دنيوى نظير مباهات به ريش زيبا و ظريف . دومين نگاره قابل اعتناست ؛ گواينكه به نظر مىرسد كه فقط يك ارجاع داشته باشد : جريان تدفين كه به يك حظيره ( محوطه پرچين‌دارى براى تدفين ) در نزديكى قبر مرد مقدس مىرسد « 6 » يعنى در جاييكه قبرى كنده شده است ؛ به احتمال سؤالى را تصوير كرده كه گوركن در مقامه يازدهم مىپرسد « 7 » : « آيا معجزه‌اى ديده‌اى ؟ » جواب اين سؤال اين است كه : « هفت سال است كه سگ نفسم مرا در حال كندن گور مىبيند ، ولى نه مىميرد و نه از من اطاعت مىكند . » اينكه اين نگاره از قلم بهزاد در قرن دهم / شانزدهم تراويده ، از يك مثناى سبك بخارائى

--> ( 1 ) - گرى ، نقاشى ايران ( 1961 م . ) ، ص 116 . ( 2 ) - بينيون ، نقاشى نگارگرى ايران ، تصاوير LXIX , LXVIII . ( 3 ) - در مجله Iran ، سال هشتم ( 1970 م . ) ، ص 137 . ( 4 ) - لوكنز ، The Language of the Birds ، تصوير رنگى صفحه 326 . ( 5 ) - نات ، The Conference of the Birds ، صص 48 ، 88 ؛ و همچنين نگاه كنيد به : سويتوچوفسكى ، « زمينه تاريخى » . ( 6 ) - گولومبك ، The Timurids Shrine at Gazur Gah ، ص 107 . ( 7 ) - نات ، The Conference of the Birds ، ص 57 ؛ اين بيتها غلط ترجمه شده است . نگاه كنيد به هلموت ريتر ، Das Meer der Seele ( ليدن ، 1955 م . ) ، ص 208 .