شرايط مناسب يك مجتمع عظيم زيارتگاهى است در خود دارا بوده و حظيره هم در وسط آن قرار گرفته است . شاهرخ در سال 834 / 1425 م . عمارت مستطيلى بزرگ را كه آرامگاه خواجه عبد الله را شكل داده ، بنيان نهاد . طاقگان‌هاى نامريى و برجهاى هشت‌ضلعى پايانه‌اى مشرف بر نماى پيشين غربى و اصلى با ايوان ورودى طاقدار است و از اين حيث شبيه مدرسه خرجرد است . پيش طاق به هشتى طاقدارى مىرسد كه دو اتاق مسقف به طاقهاى متقاطع - يكى از آن مسجد و ديگرى از آن سرسراى تجمع - مشرف بدانست . صحن داخلى بر پايه پلان ايوان چليپائى و طاقگانهاى بلند ساخته شده و ايوانهايى در سمت شمال ، جنوب و غرب متصل بدانست . مقبرهء خواجه عبد اللّه روبروى ايوان بزرگ غربى قرار دارد كه هم بلندتر و هم پهن‌تر از ساير ايوانهاست . در نوك قوس ، يك بالاخانه پنج طاقى در جداره تعبيه شده و در بالاى هر طاقگان يك برجك نورگير ديده مىشود . نكته شگفت اينكه در غرب ايوانها در سمت شمال و جنوب اتاقهاى قوسدارى در پشت نماى پيشين طاقدار وجود دارد ولى در شرق ايوانها ، اين امر صرفا حالت ديوار حايل و جداگر به خود گرفته است . گولومبك براين باور است كه اين امر همراه با ايوان بزرگ براى تعيين كل پايانه شرقى صحن به گونه حظيره طراحى شده است . شمارى ازاين ويژگيها در تربت شيخ جام در نيمه راه بين مشهد و هرات ، يكى ديگر از مجتمع‌هاى بزرگ زيارتگاهى ديده مىشود « 1 » . امّا مجتمع گازرگاه عمارتى است يگانه . در حالى كه تربت شيخ جام از سده هفتم / سيزدهم تا نهم / پانزدهم توسعه يافته است . عمارات پياپى در يك صحن مستطيلى در بخش جنوبى ساخته شده و مقبره شيخ جام هم روباز است . گنبدخانه مربع شكلى در جنوب مقبره از عمارات كهن اين مجتمع است . مسجدى در سمت شرقى اين گنبدخانه ، خانقاه و مدرسه‌اى در غرب و ايوان ورودى بزرگى در سمت شمال آن در سده هشتم / چهاردهم ساخته شد . دو سرسراى مشرف بر مدخل اصلى در سال 1362 م . برپا شد . اينها شباهت چشمگيرى به دو سرسراى مشرف بر مدخل اصلى مجتمع گازرگاه دارد : اين بنا نيز با طاقبندى متقاطع بامبندى شده است . يكى ، سرسراى مخصوص تجمع و ديگرى مسجدى است كه در آن محرابى در ميانهء سمت بلند جنوبى قرار گرفته است . اين مسجد به مسجد كرمانى شهرت دارد كه از نام معمار آن خواجه زكى بن محمد بن مسعود ، پيش گفته ، ناشى شده است ( لوحه 20 ) . خود تيمور در سمت شمالى محوطه طرح خانقاهى درافكند كه چيزى از آن باقى نمانده است .

--> ( 1 ) - گولومبك ، « سالشمارى تربت شيخ جام » ؛ اكين ، « تايباد » ، صص 103 - 96 .