اعضاى آل جلاير بنايى باقى نمانده ، جاى شگفتى است و شايد هم ويرانگريهاى تيمور آنها را از بين برده است . يارى و كمكهاى اين سلسله در تحول نقاشى بسيار قاطع و حساس است ، ليكن از كاخى كه شيخ اويس در بيرون شهر تبريز ساخته بود و در سفرنامه كلاويخو توصيف شده ، چيزى باقى نمانده است « 1 » . توسعه سبك آل مظفر را مىتوان در تاريخ دو بناى مذهبى برجسته يعنى مسجد جامع يزد و مسجد جامع كرمان پيگيرى كرد . مسجد جامع ورامين كه بين سالهاى 1322 م . و 1326 م . ساخته شد ، بر پايه پلان عمومى بود كه مسجدهاى عمومى ايران بعدها كمتر از آن مايه گرفتند « 2 » . پيش‌طاق ورودى قوسدار عظيم آن مسلط بر نمائى پيشين بيرونى آن است . در ميانهء هريك از چهارنماى قوسدار صحن داخلى آن ، يك ايوان ( نوعى كاو ديوار طاقدار و قوسدار ) تعبيه شده است . در آن سوى ايوان رو به سوى قبله ( يعنى به سمت مكه ) محراب مربع شكلى با گنبد ايجاد شده است چون در نقشهء كف ، اين ايوانها را مىتوان به صورت بازوان يك چليپا ديد ، لذا به اين نوع مساجد عنوان چليپايى برازنده است . مسجد ورامين از نخستين مسجدهايى است كه در آن اين ويژگيها و جنبه‌ها از همان آغاز به كار رفته است . اين مشخصه‌ها در يزد در عمارت موجود مسجدى بازنمايى شده است « 3 » . ركن الدين محمد يكى از رجال محلى و از وابستگان سلطان ابو سعيد ، در شمال شرق اين مسجد كهن محراب گنبدى مربع شكل عظيمى تعبيه كرد . مقرنسهايى كه هشت ضلعى را به دايره تبديل كرده ، گنبد درونى دو پوستهء متكى بر سكنج‌ها را پوشانده است . گنبد بيرونى از ساقه گنبد نسبتا كوتاهى بيرون زده است ؛ گنبد درونى مجوف و بيضى شكل است . در سال 1331 م . ايوانى در برابر محراب گنبدى ساخته شد . نماى پيشين ايوان مركب از روزنه قوسدار رفيعى است كه در جدار مربع الرأس قرار دارد . خود ايوان به ميزان شايان توجهى در عمق امتداد يافته تا اينكه به محراب رسيده است ؛ و نيمرخ طاقگان آن نيمرخ قوس را بازنمايى كرده است . ايوانهاى واقع در سه جهت ديگر صحن هرگز ساخته نشدند ، ولى كاملا روشن است كه پلان اصلى آن نوعى پلان چليپايى بوده است . حدود ده سال پس از تكميل ايوان محراب ، در شرق آن مدخل تزيينى سترگى برپا شد . اين مدخل تزيينى ، يك روزنه قوسدار است كه در جدار مربع الرأس آراسته به دو مناره قرار گرفته است . ديوار پشتى روزنه مجوف به دو رديف نقش افقى تقسيم شده است . در پايين يك سينه سنتورى مقوّس بر بالاى درب مربع الرأسى قرار گرفته است : در بخش فوقانى طاقگان نيمكره‌اى

--> ( 1 ) - كلاويخو ، ترجمه لسترنج ، ص 153 . ( 2 ) - ويلبر ، The Architecture ، ص 158 ، شماره 64 . ( 3 ) - در مورد تاريخ مسجد نگاه كنيد به : سيرو ، « مسجد جمعه يزد » ، و ويلبر The Architecture ، شماره 66 ، صص 159 به بعد .