دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )
302
تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )
1477 م . تمام توان خود را صرف پاسخگويى به بىنزاكتى يكى از متون كهن شيعى يعنى اخلاق ناصرى كرد ؛ اين امر براى فرهيختگان قرن نهم / پانزدهم در نتيجه غرابت و نامتعارف بودن يك نفر محقق نبود ، بلكه در واقع پارهاى از تلاش بغرنج و تا حدودى ناآگاهانهء رسمى اهل سنت به تصرف در مفاهيم و يا مطالعاتى بود كه به طور سنتى بخشى از ميراث عقلانى شيعه را تشكيل مىداد . اين امر در مورد دوانى نوعى تئورى تجريدى نژادى - سياسى با سرشتى چند بنيانى بود و نشان مىدهد كه چرا هردو جريان او را استاد خود قلمداد كردهاند . يكى از نمونههاى بارز و برجسته ديگر ، اثر بنيادى انساب طالبى به نام عمدة الطالب است كه در اين ايام به وسيله ابن عنبه ( متوفى 828 / 1424 ) تأليف شد و به يك عنصر حامى كه عموما اعتقاد براين است كه سلطان زمانه - تيمور - باشد ، تقديم گرديد . با اينكه در مورد اعتبار تاريخى اين پيشكش و اهدا چون و چرا وجود دارد ، ولى اين اثر نشاندهندهء محبوبيت و اهميت اهل بيت است كه طرز فكر مذهبى زمانه ، آنان را ميراث مشترك كل اسلام مىدانست ( به هرحال گرايش فوق با توجه به اين واقعيت مهم كه اثر يادشده به گونه مؤخرهاى براى تيمور نوشته شده ، در اين زمينه تاريخى ، طبيعى به نظر مىرسد ) . در بلخ مزار واقعى ( ايرانى ) على ( ع ) بار ديگر كشف شد و زوار در نتيجه ارتقاى اهميت آرامگاه مشهد بدانجا هجوم آوردند و اهميت و تأثير آنها فراتر از مرزهاى پيروان امامت رفت و تيموريان را وادار ساخت تا به ايجاد ابواب الخير و آثارالمآثر مبادرت ورزند . اين زمان در واقع عصر طلايى مشهد بود ، چون شاهرخ پس از جلوس به تخت سلطنت چندينبار ازاين شهر ديدن كرد و احترام خاصى نسبت به آرامگاه امام رضا ( ع ) از خود نشان داد و هدايايى نيز به سادات محلى تقديم كرد . در مطلع الشمس تاريخ ديدارهاى وى از شهر مشهد محرم 809 / 1406 ، 810 / 1407 ، 815 / 1412 ، 821 / 1418 ، 822 / 1419 و 840 / 1436 آمده است . همچنين شاهرخ در ساختوساز زيارتگاههاى بزرگ خراسان دست داشت : يكى در مشهد ساخت كه بدان اشاره شد و ديگرى در مزار شريف كه اخيرا « كشف » شده است يعنى در جايى كه وزير او غياث الدين ( متوفى 829 / 6 - 1425 ) مدفون است . امّا نام مشهد ، بالاتر از همه با نام همسر شاهرخ - گوهرشاد - پيوند خورده كه مسجدى به نام خود در آنجا برپا كرد و آن را بين سالهاى 808 / 1405 و 821 / 1418 با هميارى يكى از معماران شيرازى ساخت . جانشينان شاهرخ نيز احترام خاصى به مشهد نشان دادند و در مطلع الشمس آمده كه الغ بيك در سال 852 / 9 - 1448 از آن ديدن كرد ؛ ابو القاسم بابر در سال 856 / 3 - 1452 و بار ديگر پيش از مرگش - كه در سال 861 / 1457 در مدرسه شاهرخ دفن شد - به زيارت مشهد رفت ؛ محمود پسر بابر هم در همان سال در مشهد تاجگذارى كرد ؛ حسين بايقرا در سال 870 / 6 - 1465 ديدارى از مشهد داشت ؛ و ابو سعيد