دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

23

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

مبارز الدين محمد مظفرى درگير شود ؛ برخوردى كه فقط لشكركشى او را به يزد ( 751 / 1 - 1350 ) در پى داشت . دو سال بعد سپاهيان او در يك جنگ رويارو شكست خوردند و سپاهيان آل مظفر وى را در شيراز محاصره كردند . در گيرودارى كه بيم گرفتارى و اسارت مىرفت ، به كمك حسن بزرگ جلايرى توانست فرار كند و در اصفهان پناه بگيرد ؛ و باز به محاصره مبارز الدين محمد درآيد . سرانجام به اسارت درآمد و زندانى شد و به قتل رسيد ( 758 / 1357 ) . سرنوشت آل اينجو با پيروزى مبارز الدين محمد رقم خورد و انتظار مىرفت كه زوال آنان حتى برازنده رثائيه‌اى نباشد ؛ ولى اين گونه نشد . عبيد زاكانى يكى از شاعران نام‌آور اين زمان ، رثائيه‌اى در مرگ شيخ ابو اسحاق سرود و شخصيتى چون حافظ هميشه در اشعار خود از شور و نشاطى صحبت كرد كه در شيراز روزگار شيخ ابو اسحاق اينجو برقرار بود . شيخ ابو اسحاق اينجو از حاميان سخاوتمند شعر و ادب بود ( اعضاى ديگر خاندان او نيز يك چنين خصوصياتى داشتند ) و به همين دليل به رغم شركت فعالانه در دسيسه‌ها و توطئه‌هايى كه براى او سهوهايى بزرگ در پى داشت ، نام خود را در جهان ادبيات وارد كرد . بدينسان با پيروزى مبارز الدين كه نام او نيز وارد تاريخ ادبيات شد ( البته به مفهوم منفى آن ؛ چون مبارز الدين محمد چنان سختگير و متعصب بود كه روزگار را به اهل ادب تلخ گردانيد ) ، روزگار خوش شيراز به سرآمد و ايام سرودخوانى شاعران از رونق افتاد و حيات اجتماعى و عمومى شهر تحت نظارت شديد محتسبان درآمد . البته اين وضعيت نه فقط نتوانست موانع بازدارنده‌اى در امر شعر و شاعرى به وجود آورد ، بلكه باعث نيروى حياتى بيشتر آن گرديد ؛ و شاعران را نيز وادار ساخت تا با استعاره و ايهام به مبارزه با وضع موجود بپردازند ؛ چنان‌كه اين مطلب را مىتوان در لابه‌لاى شمارى از غزلهاى ديوان حافظ مشاهده كرد « 1 » . مبارز الدين محمد به‌عنوان نخستين سلطان آل مظفر ، با تصرف شيراز و اصفهان ، موقعيت ممتازى در سياست ايران به دست آورد . شهر كوچك ميبد به صورت تخته پرش يزد به خدمت آنان درآمد ؛ مظفريان از آنجا به كرمان فشار آورده و در اين زمان با فارس و عراق عجم - كه در اختيار خود گرفته بودند - صاحب دو ايالت مهم از ايالتهاى ايران شدند . مبارز الدين محمد شيراز را پايتخت قرار داد . آوازه لشكركشيها و موفقيتهاى نظامى او باعث شد كه جانى بيك ، خان آلتين اردو كه در تبريز بسر مىبرد ، او را به خدمت خويش فراخواند . مبارز الدين محمد در موقعيتى قرار داشت كه مىتوانست به دعوت او وقعى نگذارد و لذا هنگامى كه خان اندكى پس از آن پسر و جانشين او بردى بيك تبريز را ترك گفتند ، مبارز الدين محمد با تمام قوا به آذربايجان راند و

--> ( 1 ) - نگاه كنيد به لسكو ، « Chronologie »