در اينجا مىبايد به يك ويژگى نيز اشاره كنيم . واگذارى املاك وقفى در بعضى از فرامين دوره صفوى با عنوان سيورغال متولى آنها توصيف شده است . و اين به احتمال به اين دليل بوده كه درآن ايام وظايفى كه متولى برعهده داشته عملا با وظايف صاحب سيورغال يكى بوده است ؛ آنان درآمد مالياتها را به دست مىآوردند و از معافيت مالياتى برخوردار مىشدند و نيز در مناطق قلمرو خويش داراى حقوق ممتازى بودند . افزون براين ، مقام آنان هم موروثى بود و رعايايشان هم وابسته به زمين بودند . صاحبان سيورغال بيشتر به طبقه مذهبى تعلق داشتند : بنا به گفته شاردن تقريبا همه خانواده‌هاى مذهبى داراى سيورغال بودند « 1 » . اختلاط و تلفيق دو نوع توليت ( يعنى اداره املاك بنيادى ، و سيورغال ) مسأله عجيبى نبود ، چون اعمال قدرت در هردو يكى بود ؛ گو اينكه پايه‌هاى قانونى آنها را مىبايد از يكديگر جدا ساخت . در اينجا به تلخيص مهمترين ويژگيها و مشخصه‌هاى سيورغال مىپردازيم . سيورغال نوعى تيول موروثى با حق مالكيت ماليات محصول ( يا پاره‌اى از آن ماليات ) و معافيت از ماليات و حقوق ممتازى بود كه در مورد سيورغالهاى وسيع ، شامل معافيت ديوانى و شرعى نيز مىشد . به علاوه از ويژگيهاى اصلى آن اين بود كه سيورغال وسيع و عظيم سده نهم / پانزدهم ( تيموريان ، قراقويونلوها و آق قويونلوها ) در دست اميران مقتدر ، اغلب از نسل تركمان بود ولذا اساس و پايه قدرت سياسى آنان را تشكيل مىداد . صاحبان سيورغالهاى وسيع در مناطق خودشان كمابيش حكام مستقلى بودند ؛ ولى مجبور بودند در عمليات نظامى سلطان نقش فعالى داشته باشند . يكى از شرايط لازم ايجاد تمركز در دولت ، تحديد حدود سيورغالهاى وسيع بود . سيورغالهاى كوچك ( كه پيش از سال 1500 م . حتى با همه رشد آن ، از اهميت درجه دومى برخوردار بود ) از سيورغالهاى مختص دوره صفوى محسوب مىشد . اين نوع سيورغالها كمتر با تعهد خدمات ارتباط داشت ؛ اين سيورغال ماهيت استثنايى و يا اهدايى در مواقع استثنايى داشت . صاحبان سيورغالهاى متوسط و كوچك از همان آغاز بيشتر علما بودند ؛ در اواخر دوره صفوى كمتر سيورغالى وجود داشت كه به افرادى غيراز طبقات مذهبى واگذار شده باشد . ازاين مجمل برمىآيد كه سيورغال با گسترش و تلفيق شمارى از نهادهاى « فئودالى » سروكار داشت كه در اواسط سده هشتم / چهاردهم رشد يافتند . در سيورغالهاى كوچك بخصوص سيورغالهايى از نوع صفوى ، مىتوان عناصرى از مقاصه را پيدا كرد . انواع گوناگونى از اقطاع دوره سلجوقى در اشكال مختلف سيورغال وارد شد و روشن است كه سيورغال وسيع نوع متحول و

--> ( 1 ) - لمبتن ، مالك و زارع ، ص 115 ، نقل از شاردن ، جلد 6 ، ص 65 .