درگيريهاى دشوارى با تيمور كشاند ؛ تيمورى كه از يك سو با آلتين اردو به رهبرى توقتميش و از ديگر سو با عثمانيان تحت رهبرى بايزيد اول ايلدرم سر ناسازگارى داشت . اين مسائل را در فصل بعد بررسى خواهيم كرد . ياريها و كمكهاى سلاطين مختلف سلسله جلايرى به حيات فرهنگى ايران ، نقش تخريبى اين خاندان شاهى را در امور سياسى ايران بخصوص سلاطين متأخر آن - كه با منازعات و خصومتهاى بىپايان همراه بود - پوشانده است . در دورهء آنان هنر نگارگرى ايران از اهميت والايى برخوردار شد . فعاليتهاى هنرى آنان در تبريز و بويژه در بغداد متمركز بود يعنى در جايى كه نمونه‌هاى برجسته‌اى از معمارى آنان حفظ شده است . دوره مورد ارزيابى ما در زمان آل جلاير ، دوره تركزدگى و يا كمابيش دوره ترك زبانى بود . آنان در عراق عرب عناصر تركانه را آنچنان با پايه‌هاى محكمى استوار ساختند كه زبان تركى پس از زبان عربى ، زبان اكثريت مردم اين نواحى گرديد « 1 » ؛ ليكن اين امر باعث نشد تا آنان از شاعران فارسى زبان حمايت به عمل نياورند ؛ و شاهد صادق اين ادعا شاعرى چون سلمان ساوجى در ميان شاعران متعدد ديگر است . آل جلاير در حوزه مذهبى گرايشهاى شيعى بىچون و چرايى از خود نشان دادند ؛ چنان كه انتخاب نامهاى على و حسن و حسين نيز نمايانگر گرايش شيعى آنان است . يك اشاره صريحتر در اين زمينه مىتواند وصيت مؤسس اين سلسله شيخ حسن بزرگ باشد كه در هنگام مرگ سفارش كرد تا در نجف به خاكش بسپارند يعنى جايى كه طبق روايتى على بن ابيطالب دار فانى را وداع گفت . با وجود اين ، طبق اشاره مزاوى « 2 » ، گرايش سلاطين اين سلسله به تشيع در اين روزگار ضرورتا شكل نمايشى و يا گرايش اتباع آنان را به اين مذهب در پى نداشت . آيا اين شرايط عدم وجود اشارات و قواعد شيعى را بر روى مسكوكات آل جلاير توجيه و تبيين مىكند يا نه ، سؤالى است كه همچنان بىپاسخ باقى مىماند . رابينو در بررسى بالغ بر 150 سكه از مسكوكاتى كه آل جلاير ضرب كرده‌اند ، نشانه‌اى از حمايت و طرفدارى آنان از تشيع نيافته است . در ميان 35 سكه ديگر كه در موزه آذربايجان تبريز نگهدارى مىشود ، فقط يكى از آنها دربردارنده نامهاى دوازده امام ( در برابر اسامى خلفاى راشدين ) است يعنى سكه حسن بزرگ كه در سال 742 / 2 - 1341 در آمل ضرب شده است « 3 » . در كشفيات جديد عقرقوف 20 كيلومترى غرب بغداد ، 227 سكه نقره از

--> ( 1 ) - اينانچ ، « جلاير » ، ص 65 . ( 2 ) - پيدايش دولت صفوى ، ص 64 . ( 3 ) - سيد جمال ترابى طباطبائى ، سكه‌هاى شاهان اسلامى ايران ، جلد 2 ( تبريز ، 1350 / 1971 ) ، ص 110 ؛ همان نويسنده ، رسم الخط ايغورى و سائرى در سكه‌شناسى ( تبريز ، 1351 / 1972 ) ؛ ص 58 ، در مورد دو سكه جالب ديگر حسن بزرگ در بغداد سال 745 / 5 - 1344 و 744 / 4 - 1343 كه هردو حاوى اسامى خلفاى راشدين است .