دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

163

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

اوغوز خان شخصيت افسانه‌اى ايل اوغوز مىرساند « 1 » . البته يك چنين شجره‌نامه‌اى چندان قابل اعتماد نيست ولى نكته مهمى است و بيانگر اين نظر است كه آق‌قويونلو از حدود سال 875 / 1470 يعنى تاريخ جعل اين شجره‌نامه ، هنگامى كه در اوج قدرت خويش بودند ، علاوه‌بر آنكه بر اين شجره‌نامه مباهات مىكردند بلكه از آن مشروعيت سياسى نيز مستفاد مىنمودند . بر ما روشن نيست - و لذا جاى ترديد دارد - كه آيا اين ادعا در زمان بنيانگذارى سلسله پديد آمده و يا كلا امكان جعل آن نبوده است . در آن زمان وصلت خانوادگى با كامننى نمايانگر نوعى برترى سياسى بود . به هر حال قراعثمان در ازدواج با يكى از شاهزاده خانمهاى طرابوزان از عمل پدرش پيروى كرد . كمتر اتفاق افتاد كه آق‌قويونلوها در درگيريهاى متعدد خودشان به احساسات تكيه كنند . اين منازعات به طور كلى كشمكشهاى خصومت‌آميز با حكام همسايه و اغلب محلى بود كه هدف آن نيز توسعه منطقه‌اى و قلمرو نفوذى تركمانان بود . قراعثمان در زندگى طولانى خود نسبت به پدر آرامش‌طلب خويش ، به درگيريهاى زيادى دست يازيد و هميشه هم بر اين عقيده بود كه او در استقرار حاكميت باثباتى در سرزمينهاى ايلاتى در ديار بكر موفق خواهد شد . تشريح جزئيات اين منازعات پايان‌ناپذير نه لازم است و نه امكانپذير ، چون گزارشهاى منابع از جهات بسيارى با يكديگر متفاوت است و هنوز ارزيابى نقادانه از آنها نشده است . با اين همه نمىتوان آنها را كاملا ناديده گرفت چون گاهى در آنها مىتوان مسير تحولات اخير را پيدا كرد . وقتى كه درگيرى با يكى از قدرتهاى عمده هم پيش مىآمد ، وضعيت يكسان بود چون اين درگيرى مىتوانست حتى با يك امارت‌نشين ديگر رخ بدهد . اين مسأله در مورد حكام سيواس رخ داد كه تركان عثمانى به كمك آنان بدگمان و بىاعتماد بودند . بخصوص هنگامى كه مسأله زمينهايى پيش آمد كه آنان بدانها علاقه داشتند . اين كشمكش در سال 800 / 1397 با شكست و مرگ قاضى برهان الدين خاتمه يافت ؛ مردى كه به شعر و شاعرى شهرت داشت و از مقام قاضى تا سلطان سيواس بركشيده شده بود . زمانى كه قراعثمان حاكمان مصر و مماليك را كه بر شمال سوريه و جنوب ارمنستان مسلط بودند تهديد كرد ، در بين آنان دودستگى حاكم بود . اين تهديد در آن روزگار به پيامدهاى جدى نينجاميد ، چون برقوق ( 801 - 784 / 1399 - 1382 ) سلطان قاهره مجبور شد تمام قواى خود را براى سركوبى قيامهاى سوريه و حفظ آن سرزمين و حتى حفظ تاج و تخت خويش به كار برد . ليكن در اين ميان دشمن ديگرى وجود داشت كه نسبت به ساير دشمنان براى آق قويونلوها و اهداف سياسىشان خطرناك بود ، يعنى همبسته ايلاتى آنان اتحاديه تركمانان قراقويونلو . رهبرشان

--> ( 1 ) - در مورد اين شجره‌نامه ، نگاه كنيد به غفارى ، منقول در هينتس Irans Aufstieg ، ص 128 .