دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

120

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

با نيروهاى كم ازبكان خورد ، در بيست سال بعد در هيچ لشكركشى شركت نكرد و حتى در كشمكش جانشينى پس از مرگ شاهرخ ، با شدت عمل و كياست دورنگرانه وارد ميدان نشد . او در مقايسه با پدر باتقوايش - نه چندان متعصب - بلكه مردى با مبادى آداب و منش نيكو و خوشرفتار بود . الغ بيك در رويارويى با مسائل به ظاهر سختگير نبود ، ولى يك شاهزاده مردمى هم به حساب نمىآمد . در تمام وقايع به خراج متوسطى راضى مىشد ؛ گو اينكه با سرسختى تمام به تحميل ماليات بر بازرگانى و تجارت و تمغا ( مالياتى كه به هر حال با شريعت اسلامى ناسازگار بود ) اصرار مىورزيد . 4 - ابو سعيد و از دست رفتن غرب ايران عبداللطيف كه به جاى پدرش بر تخت نشسته بود ، مثل او علاقه‌مند به علوم دنيوى بود . او در بين مردم و نظاميان انضباط شديدترى نسبت به سابق برقرار كرد . باوجوداين وى با تقواى شخصى و نيز رفتار محبت‌آميز با دراويش ، براى خود حمايت آن محافل مذهبى را به دست آورد كه مورد بىعنايتى الغ بيك قرار گرفته بودند . از آنجا كه بعضى از اميران نمىتوانستند قتل پدر و برادر او را فراموش كنند ، لذا وسيله‌اى عليه وى ترتيب دادند و او را پس از شش ماه حكومت در ربيع‌الاول 854 / مه 1450 قربانى اهداف خود كردند . عبدالله بن ابراهيم ( متولد 836 / 1433 ) نوه ديگر شاهرخ نيز كه به جاى عبداللطيف نشسته بود ، سلطنت كوتاهى داشت . پيشتر جد او شاهرخ فارس را در اختيار او قرار داده بود ، ولى او مجبور شد با هجومى كه سپاهيان سلطان محمد به فارس آوردند در سال 851 / 1447 آنجا را ترك گويد . وى پس از سقوط الغ بيك - از آنجا كه يكى از وارثان تاج و تخت محسوب مىشد - محبوس گرديد . رهايى او از زندان و برقرارى در تخت سلطنت كه براى اين كار منابع هنگفتى را به سپاهيان پيشكش كرد ، چندان با اقبال عمومى مواجه نشد . علاءالدوله بن بايسنقر كه در زمان مرگ شاهرخ از جاه‌طلبيهاى او صحبت به ميان آمد ، بار ديگر عليه او بپاخاست ولى موفقيت پايايى به دست نياورد . با اين همه پرخطرتر از همه واكنش بخارا مركز سنتى دراويش در ماوراءالنهر بود . در آنجا ابو سعيد بن محمد ( متولد 1424 م . ) نوه بزرگ تيمور از خانواده ميرانشاه كه در زمان مرگ الغ بيك در زندان بود ، از اسارت رهايى يافته و ادعاى پادشاهى كرد . او پس از پشت سر گذاشتن موانع اوليه ، سرانجام با كمك ابوالخير خان ازبك از تاشكند به سمت سمرقند راند و در جمادى الاول 855 / ژوئن 1451 بر رقيب خود فائق آمد و او را به اسارت گرفت و به قتل آورد و سپس خود به جاى او نشست . ابو سعيد توانست اقتدار خود را براى مدت بسيار زيادى تنفيذ كند يعنى تا زمستان