تهديد قرار مىداد تا وقتى كه در ساختن بنا خشت و سنگ به كار مىبردند . بايد دانست كه در مناطق ديگر ، خانه‌هاى زيرزمينى نيز - به‌عنوان پناهگاه و يا محلى براى حفاظت از طوفان ؟ - ساخته مىشد ، مثلا در بخشى از آذربايجان « 180 » و ار ( ر ) جان . « 181 » اكنون ساختمان شهرها نيز توسط حفاريها روشن شده است . شهرها اغلب به‌صورت مربع بودند و خيابانهاى تنگى داشتند ، « 182 » و در خيابانها به‌وسيلهء جلوآمدگى قرنيزها ، سايهء زيادى ايجاد مىشد . آب شهر توسط آب جارى از منبع‌ها ، « 183 » برخى در كانالهاى روباز و برخى در مجارى زيرزمينى ، تأمين مىگرديد . در بعض منازل منفرد علاوه بر آن خمى بزرگ با آب بسيار سرد « 184 » براى رفع عطش تشنگان وجود داشت . « 185 » شهر به طور كلى در زمانهاى قديم در اطراف قلعه‌اى ( موسوم به دژ - دز ) « 186 » با « شهرك مسكونى » ( شهرستان ) « 187 » يك جا بود . درحالىكه محله‌هاى خارجى شهر

--> ( 180 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 375 . ( 181 ) . ناصر خسرو : سفرنامه / چاپ شفر ، ص 91 . ( 182 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 429 ( شيراز ) . ( 183 ) . بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 319 ( رى حدود سال 153 ه / 770 م ) . راجع به كانالها رجوع كنيد به : Maximilian Streck in der EI , II , 759 f . ( 184 ) . در سمرقند : اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 290 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 339 . ( 185 ) . به‌عنوان قديم‌ترين شهرها با چنين طرحى در قرن چهارم هجرى قمرى / دهم ميلادى ، زرنج در افغانستان و ارّجان نام برده مىشوند : ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 1 ، ص 299 ، رجوع كنيد به : Mez 359 و تا حدى مثلا قم ( يعقوبى ، البلدان ، ص 274 ) / نيشاپور Schefer 278 / نرشخى ؛ اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 255 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ، ج 1 ، ص 312 ؛ ياقوت : معجم البلدان ، ج 4 ، ص 857 ) / دينور : مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 394 . - دربارهء سمرقند رجوع كنيد به : اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 216 ، ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 366 ( مأموران تنظيم اين طرح مشتق از دوران قبل از اسلام ، زردشتيان بودند ، كه به همين سبب از ماليات معاف بودند ، رجوع كنيد به : Mez 392 با زيرنويس 6 ) . ( 186 ) . قهندز / كهن‌دز مناطق بخصوصى را مشخص مىكند : رجوع كنيد به : Wolff , Ind . 676 b : اول قلعهء نيشاپور ، دوم نام شهرى است . ( 187 ) . امروز - منطقه حكومتى ، تشكيل‌شده از اسامى خاص شهرهاى مختلف . در غير اين صورت « قلعه ؛ شهر محصورشده » . به پارتى ، شهرستان ، مركز ايالتى است