بازداشتهاى دسته‌جمعى مردم - چيزى كه در غير اين مورد به ندرت پيش مىآمد - منجر مىشد ( در سال 300 ه / 913 م در فارس « 122 » و در قرن چهارم هجرى / دهم ميلادى در بخارا ) . « 123 » با وجود اين ، حكومت معمولا تا بدان حد روشن‌بين بود كه در مواقع ضرورى خاص بخشى از ماليات « 124 » و يا حتى كل آن را براى يك سال ببخشايد ؛ « 125 » چنان كه در طبرستان بعضى از سالها تاجران و صنعتگران بنابه همين سبب ، به‌كلّى از پرداخت ماليات معاف بودند . « 126 » ماليات هريك از استانها معمولا به حاكم ( مالى ) ( عامل ) « 127 » پرداخت مىشد . « 128 » عاملان يا سر موعد ، « 129 » و يا طبق ضوابطى طى فقرات ، « 130 » براى خليفه مىفرستادند . امّا گاه پيش مىآمد كه عاملى اصلا ماليات جمع‌آورى شده را براى خليفه ارسال نمىداشت و در واقع بدين‌وسيله رسما عدم اطاعت خود را از خليفه

--> ( 122 ) . هلال صابى : تاريخ الوزراء ، ص 340 . ( 123 ) . نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 31 . - و نيز . Mez 105 ( 124 ) . مأمون به منظور جلب خراسانىها به‌سوى خودش در سال 194 ه / 810 م ، از وصول يك‌چهارم ماليات آنجا صرف‌نظر كرد : جهشيارى : كتاب الوزراء ، ص 354 . به زودى پس از آن رى نيز مشمول اين تخفيف شد ، در سال 210 ه / 26 - 825 م قمىها كوشش كردند كه با زور اين موقعيت را بيابند ، كه كوشش آنها ناكام ماند . - بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 314 ، 320 ؛ طبرى : تاريخ 3 ، ص 1030 ، 1092 ؛ ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 135 . ( 125 ) . چغرىبيگ سلجوقى براى مرو سال 432 ه / 1040 م ، حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ص 9 . ( 126 ) . طبرى : تاريخ 3 ، ص 1278 ( سال 224 ه / 839 م ) . ( 127 ) . طبرى : تاريخ 2 ، ص 1458 ( خراسان 207 ه / 3 - 822 م ) ؛ تاريخ سيستان ، ص 125 ( حدود 205 ه / 720 م ) . - و نيز نگاه كنيد به مبحث « حقوق دولتى ايران نسبت به خلفاء » در كتاب حاضر و نيز : Adolf Grohmann : Arabic Papyri in the Egyptian library , Bd . III ( 1938 ) , S . 123 . ( 128 ) . بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 310 ( در حدود سال 163 ه / 780 م ) . - و نيز مبحث « حقوق دولتى ايران نسبت به خلفاء » در كتاب حاضر . - هرمز ( د ) ان نيز مىبايستى در سال 17 ه / 638 م اختيار تام در اين مورد دارا بوده باشد : طبرى : تاريخ 1 ، ص 2543 . ( 129 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 7 ، ص 62 ( سال 255 ه / 869 م در فارس ) . - مقايسه كنيد با بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 413 ( سال 58 ه / 678 م ؟ در خراسان ) . ( 130 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 4 ، ص 174 ( سال 79 ه / 99 - 698 م معاون حاكم سيستان در مقابل حجّاج ) .