مدارس عالى « 8 » به‌ويژه براى علم كلام و نيز براى آنچه كه كاملا با علم فقه در ارتباط بود ، احداث شده بود ، درحالىكه غرب و جنوب غربى كشور ( مثلا فارس ) از نظر توسعهء معنوى هنوز عقب‌مانده بود « 9 » . از آغاز قرن سوم هجرى قمرى / نهم ميلادى با تعداد زيادى از اسامى عالمان دين و فقيهان - اغلب شافعى و به ندرت حنفى - برخورد مىكنيم « 10 » ، كه در كنار آنها به‌ويژه نام اصحاب حديث ( اهل و يا

--> - ( Bartold , Vorl - ir 370 f . و با وجودى كه در يادنامه‌هاى موجود چنين درج نشده است ، به‌عنوان ناحيه‌اى كه رهبريت معنوى از آنجا بوده است ، در نظر گرفته‌ام . ( 8 ) . ناصر خسرو : سفرنامه ، ضميمه به زبان فرانسه ، ص 281 - بخشهاى مختلفى از اين عصر را Mez 166 - 170 خلاصه كرده است . ( 9 ) . اين امر به‌عنوان يكى از ويژگيهاى آن قرن مورد تأكيد قرار گرفته است . براى نمونه نگاه كنيد به مقدسى : احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم ، ص 421 ، 448 . همچنين رجوع كنيد به : Schwarz III , 149 f . ( 10 ) . ابو يعقوب اسحاق بن راهويه مروى ( 161 ه ج 8 - 77 م يا كمى پس از آن در 239 ه / 853 م ) : الفهرست ، ص 230 ؛ ابن خلكان : وفيات الاعيان / چاپ ووستنفلد ، ج 1 ، ص 114 - دسلن ، ج 1 ، ص 94 و بعد . براى اسامى نگاه كنيد به : سمت است صفحه Justi , Namb . 257 ؛ ابو داود سليمان سجستانى ( 276 - 202 ه / 889 - 18 / 817 م ) : ابن خلكان / چاپ ووستنفلد ، ج 3 ، ص 86 - دسلن ، ج 1 ، ص 300 و بعد ؛ ابو على حسن . . . ابن ابى هريره ( متوفى 45 / 344 ه - 57 / 956 م ) امام شافعى در عراق عجم و عرب : همان كتاب ، ج 2 ، ص 89 - دسلن ج 1 ، ص 94 ابو بكر قفّال شاشى ( متوفى 364 - 4 / 290 ه / 976 - 4 / 903 م ) : همان كتاب ، ج 6 ء ص 106 - دسلن ج 1 ، ص 643 و بعد ( مقايسه كنيد همچنين با همان كتاب ، ج 6 ، ص 111 - دسلن ج 1 ، ص 647 ؛ قرن چهارم هجرى قمرى / دهم ميلادى ) ابو عبد الله حسين . . . بن حليم معروف به حليمى گرگانى ( حدود 402 - 333 ه / 1012 - 945 م ) : همان كتاب ج 2 ، ص 119 - دسلن ج 1 ، ص 215 و بعد ؛ ابو بكر بن فورك اصفهانى كه در بخارا براى وى مدرسه‌اى احداث شد و فعاليت چشمگيرى به‌عنوان فقيه و مفسّر از خود نشان داد . بعدها وى به‌عنوان ميهمان اغلب در غزنه بود ( متوفى 6 - 405 ه / 16 - 1015 م ) : همان كتاب ، ج 7 ، ص 5 و بعد - دسلن ج 1 ، ص 675 ؛ ابو محمد جوينى كه در مرو و نيشاپور تحصيل كرد و در نيشاپور به‌عنوان عالم شافعى جزمى و نيز استاد صرف و نحو تدريس مىكرد ( از حدود 400 ه / 1010 م - متوفى 34 / 433 ه - 43 / 1042 م و يا ذيقعده / ذىحجه 438 ه - آوريل / مه 1047 م ) : همان كتاب ، ج 4 ، ص 18 - دسلن ج 1 ، ص 354 ؛ سمعانى : كتاب الانساب ، ص 144 پائين و ظهر صفحه ؛ ابو بكر محمد . . . بيهقى ( 458 - 384 ه / 1066 - 994 م ) : همان كتاب ، ج 1 ، ص 36 - دسلن ج 1 ، ص 36 - دسلن ج 1 ، ص 29 ؛ فورانى در مرو ( متوفى 461 ه / 1069 م ) : همان كتاب ، ج 4 ، ص 63 - دسلن ج 1 ، ص 387 ؛ ابو القاسم قشيرى در بغداد و نيشاپور تدريس مىكرد ( 464 - 376 ه / 1072 - 986 م ) : همان كتاب ج 4 ، ص 106 و بعد - دسلن ج 1 ، ص 418 - 416 ، ( همچنين رجوع كنيد به همان كتاب ، ج 5 ، ص 115 - دسلن ج 1 ، ص 452 و بعد 504 - 51 / 450 ه / 1110 - 59 / 1058 م ) ؛ ابو المحاسن رويانى كه در بخارا و غزنه و نيشاپور تدريس مىكرد ( 501 - 416 ه / 1108 - 1025 م ) : همان كتاب ، ج 4 ، ص 102 و بعد - دسلن ج 1 ، ص 413 و بعد : -