مىيافت . « 27 » حد اقل در دوره نخستين اسلامى ، روش ايرانيان در برابر تجاوزها و تعديات ، غالبا بدين گونه بود كه زمينهاى خود را به مأموران دولتى ( مثلا به حاكم ) « 28 » و يا به ديگر شخصيتهاى رهبرى ( به‌عنوان حاميان ) واگذار مىكردند ( تلجئه ) [ - التجاء - مترجم ] ( گاه با پرداخت دو عشر ، « 29 » آن هم فقط براى مالكيت زمين [ نه براى چارپايان ] ) ، تا بتوانند به‌صورت « اجاره داران » كماكان در آرامش كشت و زرع كنند . بدين‌سان طبعا بنفع آنان نيز بود كه اجبارا « عشريه » را بپردازند ، تا اينكه زمين خود را به‌كلى از دست بدهند . « 30 » منابع موجود فقط گاهگاه و آن‌هم به طور كاملا تصادفى به ما راجع به اين‌گونه مالكيت و نيز از خريدوفروش املاك گزارش مىدهند . « 31 » مثلا ما مىدانيم كه چنين زمينهايى در مقياسهايى در حوالى اهواز ، نهاوند و قم ، « 32 » نزديك رى ، « 33 » در جبال ، « 34 » نزديك مرو ، خوارزم « 35 » و در

--> ( 27 ) . ابن خرداذبه : المسالك و الممالك ، ص 199 ، 243 ؛ قمى : تاريخ قم ، ص 124 ؛ مفاتيح العلوم ، ص 60 . - Lambton . 491 mit Anm . 1 ; Lokk . 62 , 89 ( 28 ) . چنان‌كه در حدود سال 184 ه / 800 م ساكنان زنگان و قازيگان [ زنجان و قزوين ] زمينهاى خود را به حاكم واگذار كردند : بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 323 ؛ و نيز در فارس : ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 1 ، ص 217 . ( 29 ) . رجوع كنيد به : S . 456 پائين 78 ; به‌ويژه . Kremer , Ein . 325 ; Kokk . 72 - 91 , ( به آنان پرداخت « حق الدهگانه » نيز تعلق مىگرفت ) . ( 30 ) . Lokk 91 . ( 31 ) . ابن رسته : الاعلاق النفيسه ، ص 150 ( حدود سال 292 ه / 905 م ) ؛ نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 59 ( حاكم بخارا به فرمانرواى عرب ، دهى را هديه داد ، در حدود سال 112 ه / 730 م ) ؛ كتاب الاغانى / بولاق ، ج 17 ، ص 32 ( در حدود سال 184 ه / 800 م ) . . Lukk 68 F . ( 32 ) . كتاب الاغانى / بولاق ، جلد 17 ص 69 ؛ يعقوبى : كتاب البلدان ، ص 272 ( سال 278 ه / 891 م ) ؛ قمى : تاريخ قم ، ص 18 . ( 33 ) . يعقوبى : كتاب البلدان ، ص 276 ( سال 278 ه / 891 م ) . ( 34 ) . بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 308 ( حدود سال 61 ه / 681 م ) . - و نيز : ( سال 247 ه / 861 م ) Brockelmann , . Gesch . 121 ( 35 ) . املاك خانواده ابن الفرات ، رجوع كنيد به قمى : تاريخ قم ، ص 18 و 124 و ابن فضلان / چاپ طوغان ، ص 108 ؛ رجوع كنيد به : Togan in der EI , turk . V 243 - Louis Massignon : Les origines chiites de la famille des Banu , l - Furat'' , in den Melanges Gaudefroy - Demombynes , ( Kairo 1935 ) .