اسلاوها بودند ) از بلغار در سواحل ولگا را داشت . بردگان سفيد خريدارىشده در اينجا مىبايستى در كنار بردگان ترك ، گران‌ترين آنها بوده باشند ، « 72 » و هريك تا 3000 دينار به فروش رفته باشند . بالاترين مبلغى كه ( در حدود سال 367 ه / 978 م ) براى يك برده در حوزه اسلامى پرداخت شد در مورد فروش برده‌اى رومى و يا متولد از مادر رومى ( مولّد ) بود . « 73 » به‌عكس در اطراف جيحون مىبايست بردگان در حدود سال 375 ه / 985 م ، زمانى كه سامانيان تجارت برده را به انحصار خود درآورده بودند « 74 » ( و زمان وفور اسراى جنگى بود ) ، هريك فقط ، به ازاى 20 تا 30 درهم به فروش رفته باشند . وجود بردگان كه حاصل لشكركشيهاى مداوم بود ، از جانبى مسألهء نگاهدارى اسراى جنگى را پيش مىآورد ، « 75 » و از جهت ديگر به كشاندن مردم كليه شهرها و دهات به برده‌دارى امكان مىبخشيد . « 76 » بدين‌سان تجارت برده به صورتى قانونى درآمد ، كه در اينجا به همان اندازه سرزمينهاى غرب در آغاز قرون وسطى ، سازمان يافته بود و اختلافات مذهبى را نيز مورد استفاده قرار مىداد ، به‌طورىكه مثلا به ارّان ، آذربايجان و رى ، به‌ويژه برده‌هاى يونانى ، ارمنى ، پچنگى [ بجنگى - مترجم ] ، خزرى و اسلاوى [ صقلابى - مترجم ] آورده مىشد . « 77 » همچنين از ديلم « تا زمانى كه مردم هنوز مسلمان نشده بودند » برده

--> ( 72 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 1 ، ص 368 . ( 73 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، ص 452 ؛ مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 282 . ( 74 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 340 - در مورد خريد بردگان براى صاحبان كليه مشاغل ، قابوس‌نامه / چاپ ديتز ، ص 554 - 534 توصيه‌هايى مىكند . وضع حقوقى و اخلاقى بردگان در اسلام نزد اعراب را مؤلف ذيل بررسى كرده است : . Goldziher , , Arab . 121 ff ( 75 ) . مقايسه كنيد با مبحث « اسيران » در كتاب حاضر . ( 76 ) . به طور مثال در حدود سال 91 ه / 710 م اهالى شهر پيكند در تخارستان : نرشخى : تاريخ بخارا ، ص 43 . ( 77 ) . حدود العالم ، ص 142 . - اينكه فتح آذربايجان توسط اعراب ، مردمان آنجا را به بردگى كشانده است ، ( آن‌طور كه طوغان Togan در EI : بالاى صفحه ، سمت چپ turk II 96 ، آورده ) اثبات نشده است و با عمل اعراب مطابقت ندارد .