برتولد اشپولر ( مترجم : جواد فلاطورى )
260
تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي )
( من - 2 رطل ) ، « 614 » 400 درهم منظور مىشد « 615 » ؛ در محاسبات ، مانند محاسبات هنرى سور Henri Sauvaire ( H 296 - 318 ) هميشه عاملى نامطمئن به وجود مىآورد . - اكنون ، اوزان اردبيل ( در آذربايجان ) را با اوزان فارس مقايسه مىكنيم : 1040 درهم مطابق 1 من شيراز بود ؛ در اردبيل صحبت فقط از من ، و در شيراز از رطل بود . « 616 » در سال 375 ه / 985 م براى هر من اردبيل : 1200 ( درهم ) تعيين شد ؛ براى هر رطل از خوى و اروميه ( براساس Sauvaire H 312 : 94 / 926 گرم ) 300 و براى هر من 600 ( درهم ) تعيين شد ، و در اسپهان سرانجام هر من به 300 درهم رسيد . علاوه بر آن ، در ساير نواحى جبال ، رطل برابر رطل بغدادى بود . « 617 » در شيراز هر 10 درهم ؛ با 7 مثقال برابر بود : اجناس را براساس من ، كه به من « بزرگ » ( مطابق با 8 رطل بغدادى ) « و كوچك » تقسيم مىشد ، وزن مىكردند . من بزرگ 1040 درهم ( « مانند [ رطل ] در اردبيل ؛ رجوع كنيد به مطالب فوق ! ) [ گرم 392 / 3213 بنا بر : [ Sauvaire H 315 بود و براى وزن كردن « سركه ، شير و مانند اينها » ( و به طور كلى ماليات ) به كار مىرفت . « ديگرى » يعنى من ( « كوچك » ) با 130 درهم بغداد ( عراق ) مطابقت داشت ( 674 گرم بنا بر : ( Sauvaire 401 , ؛ و در سراسر فارس براى وزن كردن گوشت نان و مانند اينها ، و نيز پنبه ، غلات ، شكر ،
--> - Monographs , Nr . 111 ) كه فقط [ اوزان ] مربوط به مصر را در بر مىگيرد . - در مورد اوزان داروها ، همان گونه كه مطمئنا در ايران نيز به كار مىرفته است ، رجوع كنيد به : مفاتيح العلوم ، ص 120 - 118 و جدول نزد Sauvaire M 287 - 295 . - كوشش براى ارائه جدول محاسبات مترى براى هر وزن بهوسيله مؤلف ذيل صورت گرفته است : Sauvaire H 296 - . 318 ( 614 ) . مفاتيح العلوم ، ص 14 . - در مورد متن رجوع كنيد به Sauvaire H 280 - 291 به خصوص . S . 283 - 286 ( 615 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 203 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 372 . - براساس مفاتيح العلوم ، ص 14 « نزد اعراب » 1 من : 7 / 1 257 درهم - 18 مثقال - 24 اوقيه ( اونس ) ( درباره اونس رجوع كنيد ، . ; Sauvaire G 380 - 397 ) و به : مفاتيح العلوم ، ص 14 و توضيحاتى درباره ديگر مقياسات حجم « عربى » . ( 616 ) . درباره اينكه ساير نواحى نسبت دو به سه را حفظ كرده بودند ، رجوع كنيد به فوق ! - اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 191 - . Schwarz III 168 - 70 ( 617 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 381 ، 397 و بعد .