ماوراءالنهر ، نقره از فرغانه و طخارستان ، آهن از نزديكى هرات ، سرب ( و همين‌طور گوگرد و زرنيخ ) از بلخ ، « 480 » نفت از باكو با كشتى به طبرستان و گرگان آورده مىشد « 481 » ؛ جنوب غربى ايران از اين لحاظ هنوز هيچ نقشى نداشت . مواد معدنى ، اغلب در كارهاى صنعتى « 482 » به مصرف مىرسيد و بدين گونه در ايجاد زمينهء اصلى براى رونق اقتصادى در ايران يارى مىكرد ، امّا همچنين صادرات آن - و نيز صادرات چوب و كالاهاى چوبى - اهميت داشت . اسلحه ( از فرغانه و اسپيجاب ، آذربايجان و خوارزم : بيشتر به‌صورت مبادله با محصولات تركى ، از جمله تيرهاى چوبى ، « 483 » و كمان ) ، « 484 » ديگها و سطلهاى مسى ( از سمرقند ، رى ، طارم در فارس ) « 485 » و ترازو ( از سيراف ) ، و بالاخره لوازم و اثاثه خانه ( از قم و رى ) ، « 486 » و همچنين از مناطق اصلى توليد چوب از پوشنگ ( جنگلهاى كوهستانى ! ) ، سمرقند ، مازندران « 487 » ( چوب خلنگ [ ابلق ] ) « 488 » و افغانستان ( كه چوب سراسر خراسان را تأمين مىكرد ) . « 489 » خوارزم نيز به‌عنوان محل تجارت چوب شرق اروپا مورد استفاده بود . « 490 » كاملا طبيعى است كه با چنين موقعيتى ، مناطق توليد و صدور كالا ، با يكديگر مطابقت يابند : صنعت و كشت و زرع از يك‌جهت و تجارت از جهت ديگر در

--> ( 480 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 448 ؛ مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 324 . ( 481 ) . مسعودى : مروج الذهب ، ج 2 ، ص 25 . ( 482 ) . رجوع كنيد به مبحث « صنعتگرى » در كتاب حاضر . ( 483 ) . ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 2 ، ص 351 ؛ مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 325 . ( 484 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 396 . ( 485 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 325 ؛ 395 و بعد ؛ 442 . ( 486 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 396 ، 470 ؛ ابن فقيه : كتاب البلدان ، ص 254 . ( 487 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 307 و بعد ، 325 . ( 488 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، 212 ؛ ابن حوقل : المسالك و الممالك ، قبل ما 1 ص 272 . - و نيز رجوع كنيد به مبحث « معادن » در كتاب حاضر . ( 489 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ه 268 . ( 490 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 325 .