صحبت كنيم ، بيشتر درباره انواع مجازات و اعدام جنايتكاران اطلاع داريم ، زيرا كه پرونده‌هاى « عدالت » همواره در انظار عمومى تشكيل مىشد ، « 13 » و تاريخ‌نويسان آن را با علاقه آشكارى وصف كرده‌اند و بدين گونه است كه « خوشحالى شرقيان در زمينهء پرونده‌هاى شگفت‌انگيز عفو و مجازات كه در آن تساوى تسلىبخشى در مقابل استبداد آشكار مىشود » ، « 14 » نيز جاى تعجبى ندارد . البتّه موضوع بيشتر مربوط به خطاكاران دولتى و يا قربانيان قضاوتهاى عرفى ، و همچنين اغلب مربوط به دشمنان اسيرشده در جنگ ( و يا غيره ) بود كه دقيقا جزو محرومان حقوقى محسوب مىشدند و « 15 » همواره با آنان مانند مقصران رفتار مىشد . وزراء و يا حكام معزول و همچنين زندانيان صاحب‌نام را به منظور استهزاء در انظار مردم ، با شوق در لباس مضحكى از دم روباه ، « 16 » و يا نمد ، « 17 » وارونه بر الاغ و يا شتر « 18 » و يا فيل مىنشاندند ، « 19 » و در نزديكترين شهر يا در پايتخت مىگرداندند . اگر پس از اين رفتار خفت‌آميز از آنان فقط پول خواسته مىشد ( « مطالبه » يا

--> - و نيز نگاه كنيد به مبحث « عناوين و القاب فرمانروايان » در كتاب حاضر . ( 13 ) . زمانى كه شمشير براى اعدام يكى از مدعيان عباسى چندين بار لغزيد ، فرياد « الله اكبر » جمعيّت بلند شد ( سال 109 ه / 28 - 727 : طبرى : تاريخ 2 ، ص 1502 ) و احساس خود را در اين صحنه بدين گونه نشان دادند . ( 14 ) . براى عصر ساسانى رجوع كنيد به : Jacob Burckhardt : Die Zeit Konstantins : des Gro Ben . ( Wien O . J . ) ( phaidon - verlag ) . s . 79 . ( 15 ) . رجوع كنيد به مبحث « اسيران » در كتاب حاضر . درباره موارد اصولى ابو يوسف : كتاب الخراج ص 109 - 88 گزارش داده است . رجوع كنيد به : Levy , soc . I 384 - 397 ( 16 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 8 ، ص 32 ( سال 307 ه / 919 م ، ص 87 ( سال 322 ه / 934 م ) . ( 17 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 48 ( سال 105 ه / 24 - 723 م : رفتار امير عرب با دشمن شخصى خود ) . - طبرى تاريخ 3 ، ص 135 ( سال 141 ه / 59 - 758 م در خراسان : ردا [ لباس مراسم ] - مدرعه ) ( 18 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 5 ، ص 188 ( سال 141 ه / 59 - 758 حاكم خراسان ) ، ج 6 ص 15 ( سال 160 ه / 777 م ) ، ص 165 ، 174 ( سال 289 ه / 3 - 902 م عمرو بن ليث و يكى از فرماندهان او ) ، ج 8 ، ص 32 ( سال 305 ه / 18 - 917 م در رى ) ، ج 9 ، ص 2 ( سال 370 ه / 81 / 980 م در همدان ) . ( 19 ) . ابن اثير : الكامل ، ج 8 ، ص 20 ( سال 298 ه / 11 - 910 م ) .