ابتدا از عصر سلجوقيان است كه ما گزارشهايى درباره شكل ظاهرى فرمان‌ها ، استعمال « پر ضخيم » ( قلم غليظ ) براى طغرا ، « 725 » و « بسم الله » كه در پايين نوشته مىشد و نام حاكم ، در دست داريم . طغرا به‌جاى امضاء و مهر به كار مىرفت . « 726 » فرستادگان ارتباط هر حاكم ايرانى با خليفه يا با حكام بيگانه و يا ارتباط حكام ايرانى بين خودشان ، و نيز ارسال فرامين با محتواى سياست خارجى از ديوانها ( كه در زمان سامانيان و غزنويان - و مسلما ديگر سلسله‌ها - براساس نمونه‌هاى عباسى آن ، عبارت از « ديوان رسالت و وزارت » بود ) ، « 727 » توسط فرستادگان انجام مىشد . حتى در ارتباطات ديپلماسى ، سنتهاى ساسانى ( و بيزانسى ) ( كه تا حدى به عادات مشرق‌زمين بازمىگشت ) در مقياس وسيع اعتبار داشت . به‌جاى وضع بىبندوبار اعراب ، اين رسم به تدريج به وجود آمد كه هم‌زمان دو نفر ، يكى از افراد پرتجربه و جهان‌ديده ( اغلب از فقيهان معتبر ) ، « 728 » و ديگرى نماينده‌اى از ديوان و يا كاركنان دربار ، تعيين و فرستاده مىشوند . به زودى فرستادن همراهان زياد در كنار فرستادگان « 729 » همان گونه كه در مشرق‌زمين و نيز

--> - ( نويسنده فرامين در خدمت تكش خوارزم شاه بوده است ، رجوع كنيد به همان كتاب ، ج 2 ، ص 34 ) . - Mez 137 با مثالهاى متعدد . - و نيز به مبحث « فرستادگان » در كتاب حاضر . ( 725 ) . رجوع كنيد به اواخر مبحث « تشريفات ، رسوم حكام و نشانهاى سلاطين » در كتاب حاضر . ( 726 ) . مقريزى خطط ، III ، ص 367 . - و نيز Uz . 29 و همچنين اواخر مبحث « تشريفات ، رسوم حكام و نشانهاى سلاطين » در كتاب حاضر . ( 727 ) . مفاتيح العلوم ، ص 79 - 72 ؛ بيهقى : تاريخ ، ص 500 ( 426 ه / 1035 م ) . - در مورد فرستادگان به طور اساسى رجوع كنيد به : Hamidullah , Muhammad : Muslim Conduct of State . ( Haidarabad / Dekkan 1943 ) , I , 199 - 206 . ( 728 ) . راوندى : راحة الصدور ، ص 385 ( سال 592 ه / 1196 م از جانب خليفه به خوارزم شاه ) . ( 729 ) . در سال 579 ه / 84 / 1183 م هيئت اعزامى از طرف يك مهاراجه هندى 24 نفر بود كه 22 نفر آنان در جريان سفر درگذشتند : ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان ، ص 68 .